બધી કહેવતોAll of them, by first letter.

૪૬૦. પરમેશ્વર સબરમાં રાજી છે.

460. paramēśvara sabaramāṁ rājī chē.

Patience is a virtue that is rewarded by God.

પ૩૬. રાત થોડી ને વેષ ઝાઝા.

pa36. rāta thōḍī nē vēṣa jhājhā.

There is too much to do and too little time.

પાછલા દહાડાની તજવીજ રાખજો.

pāchalā dahāḍānī tajavīja rākhajō.

Always save or prepare for the future.

પાછલી રાતનું ઉઠવું, ને જીવાનીનું જચવું. (સારૂં.)

pāchalī rātanuṁ uṭhavuṁ, nē jīvānīnuṁ jacavuṁ. (sārūṁ.)

Early morning discipline and gaining respect during one's youth are both highly beneficial.

પાછલી રાતનું ઉઠવું, ને જુવાનીનું જણવું.

pāchalī rātanuṁ uṭhavuṁ, nē juvānīnuṁ jaṇavuṁ.

Both early rising and early childbearing require effort but bring long-term benefits and ease later in life.

પાડા ચાલે પાંચ ગાઉ તો પન્નાલી ચાલે પંદર ગાઉ.

pāḍā cālē pāṁca gāu tō pannālī cālē paṁdara gāu.

Lighter or more agile individuals far outpace slow, heavy ones.

પાડા મૂંડવાં

pāḍā mūṁḍavāṁ

To pour effort into something that was never going to come to anything.

પાડા ઉપર પાણી

pāḍā upara pāṇī

It runs straight off — nothing you said made the slightest impression.

પડકારે નાંખે પલાણ, જે તુરત વારે ચડે;

paḍakārē nāṁkhē palāṇa, jē turata vārē caḍē;

Quick response to a call for help or battle is the mark of a true hero.

પાડાલોભી અસવારમાં.

pāḍālōbhī asavāramāṁ.

Used for someone who is overly ambitious or greedy in their pursuits.

પાડાને દરદ ને પખાલીને ડામ.

pāḍānē darada nē pakhālīnē ḍāma.

One person suffers the consequences of another's actions.

પાડાને દુખે ને પખાલીને ડામ.

pāḍānē dukhē nē pakhālīnē ḍāma.

The innocent often suffer for the mistakes of others.

પાદશાહ ત્યાં બજાર.

pādaśāha tyāṁ bajāra.

Power and influence attract resources and activity.

પડશે તેમ દેવાશે.

paḍaśē tēma dēvāśē.

One must accept and deal with circumstances as they arise.

પડતાને પાકું.

paḍatānē pākuṁ.

When someone is already in a vulnerable position, they are easily exploited.

પડતી પર પચાસ.

paḍatī para pacāsa.

Misfortunes and troubles multiply rapidly when a person is already experiencing a decline.

પડતો બોલ ઝીલવો

paḍatō bōla jhīlavō

To anticipate someone's every wish and act on it before they finish asking.

પાદવાની પ્રાપ્તિ નહીં, ને ગેલંદાજ થવું.

pādavānī prāpti nahīṁ, nē gēlaṁdāja thavuṁ.

Ridiculous boasting by someone who lacks even the most basic capabilities.

પડયાપર પાટ ને દાઝયાપર ડામ.

paḍayāpara pāṭa nē dājhayāpara ḍāma.

Adding insult to injury or misfortune to someone already suffering.

પડે પાસે તો જીતે ગમાર.

paḍē pāsē tō jītē gamāra.

Sometimes success comes to the undeserving simply by chance or proximity.

પાદે રડતું હોય તો પાયખાને જવાની શી જરૂર?

pādē raḍatuṁ hōya tō pāyakhānē javānī śī jarūra?

Said of someone who breaks down or panics over a minor inconvenience before the actual difficulty has even begun.

પડેગી જબ ખુજેગી.

paḍēgī jaba khujēgī.

People only value or look for something once they have lost it.

પડેગી જબ ખુજેગી, તબ સબ સુજેગી.

paḍēgī jaba khujēgī, taba saba sujēgī.

One only learns the reality of a situation when forced to face the consequences of their actions.

પઢાવેલો પોપટ

paḍhāvēlō pōpaṭa

Someone reciting exactly what they were coached to say.

પડી ગયા તો કહે કે દેવને નમસ્કાર કર્યા.

paḍī gayā tō kahē kē dēvanē namaskāra karyā.

Turning a failure or an embarrassing situation into a show of piety or intentionality.

પડી જાય ત્યારે છાંએડા નાબુદ થાય, પડતી દશા આવે ત્યારે ખુશામતીઆઓ ગેબ થાય.

paḍī jāya tyārē chāṁēḍā nābuda thāya, paḍatī daśā āvē tyārē khuśāmatīāō gēba thāya.

Fair-weather friends abandon you when your fortunes decline.

પડી પટોડે ભાત, ફાટે પણ ફીટે નહિ

paḍī paṭōḍē bhāta, phāṭē paṇa phīṭē nahi

True quality survives ruin; the thing may break but it does not become false.

પડોસણ છડે ભાત, ને ફેલ્લો પડો મારે હાથ.

paḍōsaṇa chaḍē bhāta, nē phēllō paḍō mārē hātha.

Receiving only the worthless leftovers of someone else's labor.

પડોશી સાથે લડવાનું ખોટું-આવ પડોશી આપને લડીએ; પડોશી કહે લડે મારી બલા. જવાબ-બલા તો તારેજ ઘેર. એથી લડાઇ શરૂ થઇ.

paḍōśī sāthē laḍavānuṁ khōṭuṁ-āva paḍōśī āpanē laḍīē; paḍōśī kahē laḍē mārī balā. javāba-balā tō tārēja ghēra. ēthī laḍāi śarū thai.

Arguments often start from trivial provocations and escalate due to mutual stubbornness.

પડોશીના પૈસા નહી, પણ પડોશીનું સોજ લેવાએ.

paḍōśīnā paisā nahī, paṇa paḍōśīnuṁ sōja lēvāē.

The value of a neighbor lies in their character and companionship, not their wealth.

પાડોસી પાસે સાપ મરાવવો.

pāḍōsī pāsē sāpa marāvavō.

Using someone else to do one's dirty work or to handle a dangerous task.

પડોસીની હવેલી જોઈ પોતાનું ઝુપડું તોડી પાડવું.

paḍōsīnī havēlī jōī pōtānuṁ jhupaḍuṁ tōḍī pāḍavuṁ.

Destroying what one has out of jealousy for someone else's success, without having the means to replace it.

પડ્યા પર પાટું

paḍyā para pāṭuṁ

Striking a person who is already down.

પાદ્યા વગર કાંઈ ગંધાય.

pādyā vagara kāṁī gaṁdhāya.

Rumors or suspicions do not arise without some underlying truth or action.

પડ્યો પોદળો ધૂળ ઉપાડે

paḍyō pōdaḷō dhūḷa upāḍē

Once a person has fallen, they only gather more disgrace where they lie.

પગ જોઇ પાથરણુ તાણવું.

paga jōi pātharaṇu tāṇavuṁ.

Live within your means.

પગ કુંડાળામાં પડી જવો

paga kuṁḍāḷāmāṁ paḍī javō

To get yourself entangled in something disreputable.

પગ લપસી જવો

paga lapasī javō

To make the moral lapse everyone was hoping you would avoid.

પગ મૂકવા જગ્યા આપી કે ધરધણી થાય,

paga mūkavā jagyā āpī kē dharadhaṇī thāya,

If you give someone a little leeway, they will try to take over completely.

પગ ન ઊપડવો

paga na ūpaḍavō

To be unable to make yourself go, however much you should.

પગ તલે બલે ને લંકા હોલવવા જાય.

paga talē balē nē laṁkā hōlavavā jāya.

Trying to solve others' problems while ignoring one's own urgent issues.

પગ તળે બળે તે જુએ નહિ ને લંકા ઓલવવા જાય.

paga taḷē baḷē tē juē nahi nē laṁkā ōlavavā jāya.

People ignore their own immediate problems to focus on distant or irrelevant ones.

પગભર થવું

pagabhara thavuṁ

To become able to support yourself.

પગચંપી કરવી

pagacaṁpī karavī

To fawn on a person in the hope of getting something out of them.

પાગડીના વલ છેડે નીસરે.

pāgaḍīnā vala chēḍē nīsarē.

A hidden secret or a concealed truth eventually comes to light.

પગલાં પાડવા/પગલાં ઓળખવા

pagalāṁ pāḍavā/pagalāṁ ōḷakhavā

To honour a place by visiting it — and, of a person, to be known by the tracks they leave.

પગમાંનું આસકું પગમાંજ રાખવું.

pagamāṁnuṁ āsakuṁ pagamāṁja rākhavuṁ.

Keep low-status matters or secrets where they belong, without elevating them.

પગના મરીઆં પેટ ગમી વલે.

paganā marīāṁ pēṭa gamī valē.

The suffering of one part of the family or body affects the whole.

પગપેસારો કરવો

pagapēsārō karavō

To get a foothold somewhere you were never invited.

પગે માછલાં મારે ને મોઢે રામ પોકારે.

pagē māchalāṁ mārē nē mōḍhē rāma pōkārē.

It is used for a hypocrite who acts piously while doing harmful things.

પગે માંછલાં મારે ને મહોંડે રામ પોકારે.

pagē māṁchalāṁ mārē nē mahōṁḍē rāma pōkārē.

Used for a hypocrite who acts cruelly while pretending to be pious.

પાઘડ બાંધે મોટાં, ને અંદરથી ખોટા.

pāghaḍa bāṁdhē mōṭāṁ, nē aṁdarathī khōṭā.

An imposing or respectable outward appearance often hides a dishonest character.

પાઘડી ભેંસ ચાવી ગઈ.

pāghaḍī bhēṁsa cāvī gaī.

Descriptive of a foolish or ridiculous excuse offered for an unexpected loss.

પાઘડી પેહરાવવાથી માટીડા નહી થાય.

pāghaḍī pēharāvavāthī māṭīḍā nahī thāya.

External appearances do not define true character or maturity.

પાઘડી ફેરવી નાખવી

pāghaḍī phēravī nākhavī

To go back completely on what you gave your word to.

પાઘડીની શરમ સૌને, ધાધરીની શરમ કોઈને આવે નહીં.

pāghaḍīnī śarama saunē, dhādharīnī śarama kōīnē āvē nahīṁ.

Society strictly upholds the dignity and rights of men while callously disregarding those of women.

પાઘડીનો વળ છેડે આવે

pāghaḍīnō vaḷa chēḍē āvē

How a thing was really done comes out eventually.

પહણીઆ (રૂપીઆ) ના પારેખ પથ્થર.

pahaṇīā (rūpīā) nā pārēkha paththara.

True worth or authenticity can only be determined by a reliable, objective test.

પહરે ફારસી ઓર બેચે તેલ.

paharē phārasī ōra bēcē tēla.

The person's appearance or status does not match their humble or menial occupation.

પહેલા મૂર્ખ તે ઠેક કુવા, બીજો મૂર્ખ તે રમે જુવા.

pahēlā mūrkha tē ṭhēka kuvā, bījō mūrkha tē ramē juvā.

Reckless risk-takers and gamblers are the worst kinds of fools.

પહેલા મૂર્ખ તે ઠેકે કુવા, બીજો મૂર્ખ તે રમે જીવા.

pahēlā mūrkha tē ṭhēkē kuvā, bījō mūrkha tē ramē jīvā.

Recklessly inviting disaster and gambling with one's existence are the highest forms of foolishness.

પહેલા સગા પડોશી.

pahēlā sagā paḍōśī.

Neighbors are the most important people to rely on in times of immediate need.

પહેલાં લડાવ્યાં લાડ, પછી ભાગ્યાં હાડ.

pahēlāṁ laḍāvyāṁ lāḍa, pachī bhāgyāṁ hāḍa.

Spoiling someone with excessive affection initially, only to treat them with extreme harshness later.

પહેલાં વહુ ખાતી નથી, પછી વહુ ધરાતી નથી.

pahēlāṁ vahu khātī nathī, pachī vahu dharātī nathī.

A newcomer who starts out extremely shy and modest eventually becomes demanding and insatiable.

પહેલે કોળીએ મક્ષિકા.

pahēlē kōḷīē makṣikā.

A bad start to a project or event.

પહેલી પુંજા પેટની.

pahēlī puṁjā pēṭanī.

Basic survival needs must be met before anything else.

પહેલી રાતે મરે, તેને પાછલી રાત સુધી કોણ રડે.

pahēlī rātē marē, tēnē pāchalī rāta sudhī kōṇa raḍē.

Grief and sympathy naturally fade over time, and people cannot mourn indefinitely.

પહેલો ઘા પરમેશ્વરનો

pahēlō ghā paramēśvaranō

Whoever strikes first has the advantage.

પહેલો સગો પાડોશી

pahēlō sagō pāḍōśī

In an emergency the person next door is nearer than any blood relation.

પહેલું દુઃખ બારણે તાડ, બીજું દુઃખ પડોસી ચાર, ત્રીજું દુઃખ ગાંડે ચાંદુ, ચોથું દુઃખ બહાર માંદુ.

pahēluṁ duḥkha bāraṇē tāḍa, bījuṁ duḥkha paḍōsī cāra, trījuṁ duḥkha gāṁḍē cāṁdu, cōthuṁ duḥkha bahāra māṁdu.

A list of common, relatable miseries that make life difficult.

પહેલું સુખ જાતે નર્યા, બીજુ સુખ ઘેર દીકરા, ત્રીજું સુખ ગુણવંતી નાર, ચોથુ સુખકીડીએ જાર.

pahēluṁ sukha jātē naryā, bīju sukha ghēra dīkarā, trījuṁ sukha guṇavaṁtī nāra, cōthu sukhakīḍīē jāra.

The four things counted as a complete life, in order of what matters most.

પહેલું સુખ તે જાતે નરા, બીજુ સુખ ધર ભલાં છોકરાં, ત્રીજુ સુખ પડોસી ડાહ્યા, ચોથુ સુખ સદગુણી નાર.

pahēluṁ sukha tē jātē narā, bīju sukha dhara bhalāṁ chōkarāṁ, trīju sukha paḍōsī ḍāhyā, cōthu sukha sadaguṇī nāra.

A list of the essential components of a happy life.

પહેલું સુખ તે જાતે નરા, બીજું સુખ ઘર સપુત દીકરા, ત્રીજું સુખ કુળવંતી નાર-ચોથું સુખ કોઠીયે જાર.

pahēluṁ sukha tē jātē narā, bījuṁ sukha ghara saputa dīkarā, trījuṁ sukha kuḷavaṁtī nāra-cōthuṁ sukha kōṭhīyē jāra.

These are the four traditional pillars of a contented and prosperous life.

પહેલું સુખ તે જાતે નર્યા

pahēluṁ sukha tē jātē naryā

Health comes before every other good thing.

પહેરવા પૃથ્વી ને ઓઢવાને આભ.

pahēravā pr̥thvī nē ōḍhavānē ābha.

Having absolutely no home or possessions, living entirely in the open.

પહેરવેશ ને બોલી, દેશ જાત દે જોલી.

pahēravēśa nē bōlī, dēśa jāta dē jōlī.

A person's dress and accent immediately betray their origin and background.

પહેરે પોતે હીર, દોરે દઈ શકતા નથી;

pahērē pōtē hīra, dōrē daī śakatā nathī;

Mockery of a wealthy but extremely stingy person who dresses grandly but refuses to give even the smallest charity.

પહેરીએ ગામને ગમતું, પણ જમીએ મનને ગમતું.

pahērīē gāmanē gamatuṁ, paṇa jamīē mananē gamatuṁ.

One should dress according to social norms to maintain respect, but eat according to personal preference.

પહોંચેલ માયા/બુટ્ટી

pahōṁcēla māyā/buṭṭī

Said of somebody far too worldly-wise to be caught out.

પહોંચ્યા આપતાં હાથ લે.

pahōṁcyā āpatāṁ hātha lē.

It is used to advise accepting help or charity when it is offered.

પહોંચ્યા મૂકીને હાથ ચાટવો.

pahōṁcyā mūkīnē hātha cāṭavō.

Do not lose what you have by chasing something uncertain.

પાઈ સારૂ નીભાડે આગ મુકે.

pāī sārū nībhāḍē āga mukē.

Incurs a massive risk or expense for a trivial financial gain.

પઈની પેદાશ નહિ ને ઘડીની ફુરસદ નહિ

paīnī pēdāśa nahi nē ghaḍīnī phurasada nahi

Busy from dawn to dusk with absolutely nothing to show for it.

પૈસા આઈ, પૈસા ભાઈ, પૈસા વગરની શી સગાઈ.

paisā āī, paisā bhāī, paisā vagaranī śī sagāī.

Wealth is the ultimate source of respect and relationships in a materialistic world.

પૈસા આઇ, પૈસા ભાઇ, પૈસા વિનાની શી સગાઇ?

paisā āi, paisā bhāi, paisā vinānī śī sagāi?

Relationships are often based on financial utility.

પૈસા આપીએ પણ ભેદ નહી આપીએ.

paisā āpīē paṇa bhēda nahī āpīē.

Some things, like trade secrets or personal information, are more valuable than money.

પૈસા બીન બાપ કહે, પુત આ કપુત મેરાં, પૈસા બીન ભાઈ કહે, બડા દુઃખદાયી હે; પૈસા બિન ચાચા કહે, કોનકા ભતિજે લાગે, પૈસા બિન સાસ કહે, કોનકા જમાઈ હે; પૈસા બિન પંચનમે, બેઠવે કો ઠોર નાહીં, પૈસા બિન ચતુરમેં, ચાતુરી ન ગાઈ હે; પૈસા બિન આદર, આયખેકું કાહુ ઠોર, પૈસા એસી ચીજ, શ્રીરામજી બનાઈ હે.

paisā bīna bāpa kahē, puta ā kaputa mērāṁ, paisā bīna bhāī kahē, baḍā duḥkhadāyī hē; paisā bina cācā kahē, kōnakā bhatijē lāgē, paisā bina sāsa kahē, kōnakā jamāī hē; paisā bina paṁcanamē, bēṭhavē kō ṭhōra nāhīṁ, paisā bina caturamēṁ, cāturī na gāī hē; paisā bina ādara, āyakhēkuṁ kāhu ṭhōra, paisā ēsī cīja, śrīrāmajī banāī hē.

Poverty destroys affection and respect even among immediate family members.

પૈસા ચાહે તે કરે.

paisā cāhē tē karē.

Money has the power to influence any outcome.

પૈસા ધીરીને માગે તે દુશ્મન.

paisā dhīrīnē māgē tē duśmana.

Lending money to friends often ruins the relationship.

પૈસા કરતાં આબરૂ અદકી.

paisā karatāṁ ābarū adakī.

It is used to emphasize that honor is more valuable than wealth.

પૈસા કરતાં અકલ બડી.

paisā karatāṁ akala baḍī.

Intelligence is more valuable than wealth.

પૈસા ખોહતાં ખરા દોસ્તને નહી ખોવો—ખરા દોસ્તને ખોવો પણ હીમતને નહી ખોવી.

paisā khōhatāṁ kharā dōstanē nahī khōvō—kharā dōstanē khōvō paṇa hīmatanē nahī khōvī.

Courage is the most valuable asset, more than money or relationships.

પૈસા મારે પરમેશ્વર ને બાયડી મારે ગુરૂ, સાધુ સંતો છઇઆં છોકરાં, સેવા કેની કર.

paisā mārē paramēśvara nē bāyaḍī mārē gurū, sādhu saṁtō chaiāṁ chōkarāṁ, sēvā kēnī kara.

A cynical observation about the conflicting demands of worldly life and spiritual duty.

પૈસા ને દીલગુર્દા, ત્યાં પરોપકાર.

paisā nē dīlagurdā, tyāṁ parōpakāra.

Charity requires both the means and the will.

પૈસા પગ કરીને જાય છે.

paisā paga karīnē jāya chē.

Money is easily spent and hard to keep.

પૈસા પૈસાને વધારે.

paisā paisānē vadhārē.

Wealth generates more wealth.

પૈસા પ્રમાણીકપણે મેળવેલાજ સંતોષ આપે.

paisā pramāṇīkapaṇē mēḷavēlāja saṁtōṣa āpē.

Integrity in earning is essential for peace of mind.

પૈસા સારૂ ધરમ ને કુટુંબને છોડે.

paisā sārū dharama nē kuṭuṁbanē chōḍē.

Greed causes people to abandon their values and loved ones.

પૈસા તો ડાબા હાથનો મેલ છે

paisā tō ḍābā hāthanō mēla chē

Money is worth nothing beside the things that actually matter.

પૈસા ઉડાવે નહી-માગનારના તગાદા નહી-તનદરૂસ્તીના બીગાડો નહી,-વૈદની ખુશામત નહી.

paisā uḍāvē nahī-māganāranā tagādā nahī-tanadarūstīnā bīgāḍō nahī,-vaidanī khuśāmata nahī.

A disciplined life leads to financial and physical independence.

પૈસા વધતા જાય તેમ લોભ વધતા જાય.

paisā vadhatā jāya tēma lōbha vadhatā jāya.

Wealth does not satisfy greed; it fuels it.

પૈસા વગર ઘેલા, ને સાધુ વગર મેલા.

paisā vagara ghēlā, nē sādhu vagara mēlā.

Money is necessary for worldly status, and spiritual guidance is necessary for purity.

પૈસા વગર પદુડીઓ ન થાય.

paisā vagara paduḍīō na thāya.

Nothing can be accomplished without money.

પૈસા વગરનું માણુસ ખોટા રૂપીઆ જેવું.

paisā vagaranuṁ māṇusa khōṭā rūpīā jēvuṁ.

In society, a person without wealth is often treated as having no value or authenticity.

પૈસામાં કાઈ પુરા નહીં, ને અક્કલમાં કાઈ અધુરા નહીં.

paisāmāṁ kāī purā nahīṁ, nē akkalamāṁ kāī adhurā nahīṁ.

People are rarely satisfied with their money, but everyone is fully satisfied with their own intelligence.

પૈસામાં કાંઈ પુરા નહીં, ને અક્કલમાં કાંઈ અધુરા નહીં.

paisāmāṁ kāṁī purā nahīṁ, nē akkalamāṁ kāṁī adhurā nahīṁ.

Said of a person who is poor in financial wealth but rich in intelligence.

પૈસાના સઉ ગોલામ, તેમ પૈસાથી શેઠબી કહેવાય.

paisānā sau gōlāma, tēma paisāthī śēṭhabī kahēvāya.

Money dictates social status and commands respect, regardless of merit.

પૈસાને હેડે ધરી ડાકટરને ભરે.

paisānē hēḍē dharī ḍākaṭaranē bharē.

Used for someone who is stingy with health or maintenance until it becomes a crisis.

પૈસાને મેળવતાં દુખ, રાખતાં દુખ, ખરચતાં દુખ ને તે જાય તેમાં પણ દુખ.

paisānē mēḷavatāṁ dukha, rākhatāṁ dukha, kharacatāṁ dukha nē tē jāya tēmāṁ paṇa dukha.

Wealth brings constant anxiety and suffering at every stage of its possession.

પૈસાનો ખપ, ઉપયોગ તથા તેનાં દુઃખ વિષે.

paisānō khapa, upayōga tathā tēnāṁ duḥkha viṣē.

Money is a necessary tool that brings its own set of burdens and anxieties.

પૈસાનું પાણી કરવું

paisānuṁ pāṇī karavuṁ

To pour money away on nothing.

પૈસાથી દોસ્ત ને સગાં ઘણાં થવા આવે.

paisāthī dōsta nē sagāṁ ghaṇāṁ thavā āvē.

Wealth attracts many fair-weather friends and relatives.

પૈસાથી મોટા ડાહ્યા, પૈસાથી બીજાને પીડા કરે, પૈસાને લીધે બલવાન કહેવાય, પૈસા જતા રહે ત્યારે નકામો કહેવાય.

paisāthī mōṭā ḍāhyā, paisāthī bījānē pīḍā karē, paisānē līdhē balavāna kahēvāya, paisā jatā rahē tyārē nakāmō kahēvāya.

A critique of how society values people based solely on their wealth.

પૈસાથીજ જીવાતું હતે તો તવંગર મરતેજ નહી.

paisāthīja jīvātuṁ hatē tō tavaṁgara maratēja nahī.

Wealth cannot buy immortality or prevent the inevitable end of life.

પૈસાથીજ કંઈ સદગુણી કહેવાય નહી.

paisāthīja kaṁī sadaguṇī kahēvāya nahī.

Wealth does not equate to moral character.

પૈસાવાળા વાંઝયા, ને નરેજીઆને છોકરાં ઘણાં.

paisāvāḷā vāṁjhayā, nē narējīānē chōkarāṁ ghaṇāṁ.

Life's blessings are often distributed in ways that seem ironic.

પૈસાવાળાનાં જીવતાં હોય, તો તાલેવંતનાં મરે નહીં, ને ગરીબને ઓરતા થાત.

paisāvāḷānāṁ jīvatāṁ hōya, tō tālēvaṁtanāṁ marē nahīṁ, nē garībanē ōratā thāta.

Death is the ultimate equalizer that spares neither the rich nor the poor.

પૈસે આઇ, પૈસે બાઇ, પૈસા વગરની નહી સગાઇ.

paisē āi, paisē bāi, paisā vagaranī nahī sagāi.

Relationships are often transactional and dependent on financial status.

પૈસો દુર્ગુણ શિખવે છે.

paisō durguṇa śikhavē chē.

Wealth often leads to moral corruption.

પૈસો મારો પરમેશ્વર ને હું પૈસાનો દાસ

paisō mārō paramēśvara nē huṁ paisānō dāsa

Said of a person whose every decision is made by their purse.

પૈસો પગ કરીને જાય છે.

paisō paga karīnē jāya chē.

Wealth vanishes easily and quickly if not carefully managed.

પૈસો પંખેરાં જેવો છે, ઘડીમાં આ ઉપરથી પેલાં ઝાડ ઉપર ઉડ્યા કરે.

paisō paṁkhērāṁ jēvō chē, ghaḍīmāṁ ā uparathī pēlāṁ jhāḍa upara uḍyā karē.

Money is transient and does not stay in one place for long.

પૈસો વધતો જાય તેમ લોભ વધતો જાય.

paisō vadhatō jāya tēma lōbha vadhatō jāya.

Accumulating wealth does not satisfy desire but only intensifies miserliness and avarice.

પાકા ચાર દરજી કે વેતરે ને છેતરે.

pākā cāra darajī kē vētarē nē chētarē.

Said of people who are highly skilled at manipulating situations to deceive others.

પાકા ઘડે કાંઠા ન ચડે

pākā ghaḍē kāṁṭhā na caḍē

A character already set will not be reshaped — least of all in old age.

પકડ કાન કે આવે સાન.૨

pakaḍa kāna kē āvē sāna.2

Physical punishment or severe admonition is necessary to teach a stubborn person sense.

પકકા વિચાર કરવા વગર કીધેલું કામ પશતાવો કરાવે.

pakakā vicāra karavā vagara kīdhēluṁ kāma paśatāvō karāvē.

Think before you act.

પાકે ત્યારે લોંબોળી પણ મીઠી થાય.

pākē tyārē lōṁbōḷī paṇa mīṭhī thāya.

Patience and maturity bring sweet results even from naturally bitter or difficult situations.

પાખંડે ખાધી પૃથ્વી, ને ધુતારે ખાધો દેશ.

pākhaṁḍē khādhī pr̥thvī, nē dhutārē khādhō dēśa.

Deceit and trickery dominate society, ruining the moral order of the world.

પાખંડે લોકમાં પૂજાય, સાધુ જન તે ગોદા ખાય.

pākhaṁḍē lōkamāṁ pūjāya, sādhu jana tē gōdā khāya.

Foolish society revere frauds while mistreating genuinely saintly people.

પળ પળ પ્યારી છે.

paḷa paḷa pyārī chē.

Time is extremely valuable and should not be wasted.

પલ પલમાં કરે પ્યાર, પલ પલમાં પલટે પરા;

pala palamāṁ karē pyāra, pala palamāṁ palaṭē parā;

Said of an unstable, fickle, or opportunistic person whose affection changes with every passing second.

પલક દરિઆવ, મેજ મેહેરાણુ.

palaka dariāva, mēja mēhērāṇu.

Fortunes and emotions can change dramatically and abundantly in the blink of an eye.

પલાળ્યું છે એટલે મૂંડાવવું તો પડશે જ ને

palāḷyuṁ chē ēṭalē mūṁḍāvavuṁ tō paḍaśē ja nē

Having started, you are going to have to see it through.

પલપલમાં કરે પ્યાર, પલપલમાં પલટે પરા;

palapalamāṁ karē pyāra, palapalamāṁ palaṭē parā;

Selfish friends are highly fickle and change their attitude instantly based on their own convenience.

પાળે નાચે પારેવાં, વગડે નાચે મોર; પરણ્યા એટલા માનવી, બીજા હરાયા ઢોર.

pāḷē nācē pārēvāṁ, vagaḍē nācē mōra; paraṇyā ēṭalā mānavī, bījā harāyā ḍhōra.

Marriage brings social responsibility and discipline, without which a person lives aimlessly like stray animals.

પાળે તેનો ધરમે.

pāḷē tēnō dharamē.

It is the duty of the protector to look after those under their care.

પાલેલો કુતરો પગ કરડે.

pālēlō kutarō paga karaḍē.

Ingratitude from those you have helped.

પાળ્યા તોએ કુતરા, થાડું તો પણ કરજ;

pāḷyā tōē kutarā, thāḍuṁ tō paṇa karaja;

Certain things like debts or dangerous animals retain their troublesome nature and should never be taken lightly, no matter how small or managed they seem.

પાન ખાઈએ કેવડી, ને માંહે કાથાનો રંગ;

pāna khāīē kēvaḍī, nē māṁhē kāthānō raṁga;

Praise is due to things that are delicate, refined, and flexible.

પાન ખાઈને પદ્મણી થયાં.

pāna khāīnē padmaṇī thayāṁ.

Said of an ordinary person who puts on grand airs after adopting a minor cosmetic enhancement.

પાન પદારથ સુઘડ નર, વણ તોળ્યાં વેચાય;

pāna padāratha sughaḍa nara, vaṇa tōḷyāṁ vēcāya;

Things of intrinsic value and people of high merit do not need formal measurement to be appreciated.

પાન સડે, ઘોડા અડે, વીદ્યા વીસરી જાય, અંગારે રોટી જળે. તે કેમ? જવાબ—ફેરવ્યા વગર રાખવાથી.

pāna saḍē, ghōḍā aḍē, vīdyā vīsarī jāya, aṁgārē rōṭī jaḷē. tē kēma? javāba—phēravyā vagara rākhavāthī.

Constant maintenance and attention are required to keep things in good condition.

પાન સડે, ઘોડા ઠડે, વિદ્યા વીસર જાય;

pāna saḍē, ghōḍā ṭhaḍē, vidyā vīsara jāya;

Anything that is not maintained or practiced will eventually deteriorate.

પાનડાં પથરાય નહીં, ને ધૂળ ખવાય નહીં.

pānaḍāṁ patharāya nahīṁ, nē dhūḷa khavāya nahīṁ.

Useless or inadequate substitutes cannot fulfill basic human necessities.

પનઘટ પન ઘટ હે, પનઘટ વાંકા નામ; તુલસી પન કૈસે રહે, પન ઘટવેકા ઠામ.

panaghaṭa pana ghaṭa hē, panaghaṭa vāṁkā nāma; tulasī pana kaisē rahē, pana ghaṭavēkā ṭhāma.

A play on words warning that visiting places of worldly temptation or indulgence gradually erodes one's spiritual vows and life force.

પાનખર રતુ શું કહે, સુના તરવર રાય;

pānakhara ratu śuṁ kahē, sunā taravara rāya;

A poetic reflection on the inevitability of separation and change in life.

પાંચ આંગલી સરખી નહી.

pāṁca āṁgalī sarakhī nahī.

Not everyone is equal in ability or character.

પંચ કહે તે પરમેશ્વર

paṁca kahē tē paramēśvara

The community's collective verdict is final and beyond appeal.

પંચ માબાપ છે, પણ મારી ખીલી ખસે નહીં.

paṁca mābāpa chē, paṇa mārī khīlī khasē nahīṁ.

Even if authorities are present, I will not change my position.

પાંચ પાંડવા એકલા, સામે ખત્રિ સમાજ;

pāṁca pāṁḍavā ēkalā, sāmē khatri samāja;

Divine or powerful support is essential for overcoming great odds.

પાંચ પટેલ ને છકા દાણભાઈ.

pāṁca paṭēla nē chakā dāṇabhāī.

Said when there are more bosses and officials giving orders than there are people to do the work.

પાંચ પટેલ ને છઠ્ઠા દાદાભાઈ.

pāṁca paṭēla nē chaṭhṭhā dādābhāī.

Said of a group where everyone wants to be the leader and no one wants to follow.

પંચ ત્યાં પરમેશ્વર.

paṁca tyāṁ paramēśvara.

The collective decision of a group is considered divine or just.

પંચકી લાકડી ને એકકા બેજ.

paṁcakī lākaḍī nē ēkakā bēja.

Small differences in quantity or method often do not change the final outcome.

પાંચમાં પૂછાય તેવો

pāṁcamāṁ pūchāya tēvō

A person of standing, whose opinion is sought when it matters.

પાંચમની છઠ્ઠ ક્યારે ન થાય

pāṁcamanī chaṭhṭha kyārē na thāya

What is fixed is fixed — no amount of wishing rearranges it.

પંચની આંહે લાંબી.

paṁcanī āṁhē lāṁbī.

A group or authority sees everything and cannot be easily fooled.

પાંચે આંગલી સરખી નહી.

pāṁcē āṁgalī sarakhī nahī.

Not all people are the same; diversity in character and ability is natural.

પાંચે મિત્ર, પચીસે પડોસી, ને સોએ સગા.

pāṁcē mitra, pacīsē paḍōsī, nē sōē sagā.

The closeness of relationships decreases as the distance or number of people increases.

પાંચે મિત્ર, પચીસે પડોસી, ને સોએ સગો.

pāṁcē mitra, pacīsē paḍōsī, nē sōē sagō.

Different degrees of proximity determine our social circles and connections.

પાંચે ય આંગળી ઘીમાં

pāṁcē ya āṁgaḷī ghīmāṁ

Prospering on every side at once.

પાંચે ય આંગળી સરખી ન હોય

pāṁcē ya āṁgaḷī sarakhī na hōya

People differ — even children of the same house.

પાંચે ય આંગળીએ દેવ પૂજવા

pāṁcē ya āṁgaḷīē dēva pūjavā

To be blessed on every side.

પંડ રળે તે પેટ ભરાય, ધન રળે તે ઢગલો થાય.

paṁḍa raḷē tē pēṭa bharāya, dhana raḷē tē ḍhagalō thāya.

Labor provides for daily needs, while capital accumulation builds wealth.

પંડિત ઓર મસાલચી, દોનો સુજે નાંહી; ઓરનકું કરે ચાંદની, આપ અંધેરે માંહી.

paṁḍita ōra masālacī, dōnō sujē nāṁhī; ōranakuṁ karē cāṁdanī, āpa aṁdhērē māṁhī.

Those who guide and educate others often fail to apply that wisdom to improve their own lives.

પંડિતકું પૂર્વ ભલી, જ્ઞાનિકું પંજબ;

paṁḍitakuṁ pūrva bhalī, jñānikuṁ paṁjaba;

Different regions are suited for different types of people based on their temperament or profession.

પંડ્યે ન્હાના પણ પાખંડે મ્હોટા.

paṁḍyē nhānā paṇa pākhaṁḍē mhōṭā.

Said of someone who appears insignificant or young but is highly deceitful and cunning.

પંડ્યો કહે છે પંડ્યાણીને, સાંભળ મારી વાણી.

paṁḍyō kahē chē paṁḍyāṇīnē, sāṁbhaḷa mārī vāṇī.

Opens a humorous verse about thinning the soup as guest numbers grow, used when stretching limited resources.

પાણી ચડાવવું

pāṇī caḍāvavuṁ

To work a person up until they act.

પાણી દેખાડવું

pāṇī dēkhāḍavuṁ

To put a person firmly in their place.

પાણી માપવું

pāṇī māpavuṁ

To quietly test how deep a person or a situation actually goes.

પાની મીલે ન આપકું, ઓર ન બક્ષત ક્ષીર;

pānī mīlē na āpakuṁ, ōra na bakṣata kṣīra;

Said of someone who cannot even manage their own basic needs but boasts of providing grand help to others.

પાણી પહેલા પાળ બાંધી લ

pāṇī pahēlā pāḷa bāṁdhī la

Do the preparing before the crisis, not during it.

પાણી પહેલાં મોજાં ઉતારવાં.

pāṇī pahēlāṁ mōjāṁ utāravāṁ.

Preparing for a problem before it has even arrived.

પાણી પાણી કરી નાખવું

pāṇī pāṇī karī nākhavuṁ

To shame a person until there is nothing left of their composure.

પાણી પેહલાં પાલ બાંધવી.

pāṇī pēhalāṁ pāla bāṁdhavī.

Prepare for a problem before it arrives.

પાણી ફેરવવું

pāṇī phēravavuṁ

To wipe out in one stroke everything that had been built up.

પાણી પીને ઘર પૂછવું

pāṇī pīnē ghara pūchavuṁ

To act first and find out what you have got yourself into later.

પાણી પીને ઘર પુછવું, ને દીકરી દઈને કુળ પુછવું.

pāṇī pīnē ghara puchavuṁ, nē dīkarī daīnē kuḷa puchavuṁ.

One should verify the background and character of a family before entering into a permanent alliance like marriage.

પાણી પીને પૂછે ઘર.

pāṇī pīnē pūchē ghara.

Thinking about the consequences only after the action is completed.

પાણી પીવું છણીને અને ગુરૂ કરવા જાણીને.

pāṇī pīvuṁ chaṇīnē anē gurū karavā jāṇīnē.

Exercise careful scrutiny before accepting anyone as a spiritual teacher, just as one filters drinking water.

પાણી ઉતારવું

pāṇī utāravuṁ

To take a person down in front of others.

પાણી વલોવે માખણ નહી નીકળે.

pāṇī valōvē mākhaṇa nahī nīkaḷē.

One cannot get results from an effort that is fundamentally flawed or lacks the necessary substance.

પાણી વલોવે માંખણ ન નીકળે.

pāṇī valōvē māṁkhaṇa na nīkaḷē.

Futile effort spent on useless material yields no result.

પાણી વલોવે માંણણુ ન નીકળે.

pāṇī valōvē māṁṇaṇu na nīkaḷē.

Effort spent on impossible or futile tasks yields no results.

પાણીચું આપવું

pāṇīcuṁ āpavuṁ

To dismiss a person from their post.

પાણીચું આપયું.

pāṇīcuṁ āpayuṁ.

To give up on someone or something, or to finalize a separation.

પાણીજ પાણીનો માર્ગ કરે.

pāṇīja pāṇīnō mārga karē.

Resources or opportunities naturally flow toward where they are needed or can be accommodated.

પાણીમાં બેસી જવું

pāṇīmāṁ bēsī javuṁ

To collapse completely.

પાણીમાં રહેવું ને મગર સાથે વેર.

pāṇīmāṁ rahēvuṁ nē magara sāthē vēra.

It is foolish to antagonize those who have power over you in your own environment.

પાણીમાં રહીને મગર સાથે વેર ન બંધાય

pāṇīmāṁ rahīnē magara sāthē vēra na baṁdhāya

Do not pick fights with the powerful in the place where you have to go on living.

પાણીમાંથી પોરા કાઢવા

pāṇīmāṁthī pōrā kāḍhavā

To hunt for faults that nobody else would have bothered to look for.

પાનીમેં પાની મિલે, મિલે કીચસેં કીચ;

pānīmēṁ pānī milē, milē kīcasēṁ kīca;

People naturally associate with those who are similar to them.

પાણીને મુખે જે સસતું મળે, તે ભરોસા ભરેલું નહી.

pāṇīnē mukhē jē sasatuṁ maḷē, tē bharōsā bharēluṁ nahī.

Things that are too easy to get are often of poor quality or deceptive.

પાનો ચડાવવો

pānō caḍāvavō

To stir a person up into doing something.

પણોતા પુત પારણાથીજ જણાય.

paṇōtā puta pāraṇāthīja jaṇāya.

Greatness or talent is often visible from a very young age.

પાંસરુંદોર કરી નાખવું/થઈ જવું

pāṁsaruṁdōra karī nākhavuṁ/thaī javuṁ

To be put firmly back in line.

પંથ વર ભાગે હાડ, બીજ વર લડાવે લાડ.

paṁtha vara bhāgē hāḍa, bīja vara laḍāvē lāḍa.

A woman often receives gentler affection and care from a second husband than from her first.

પંથ વર લાગે હાડ, બીજા વર લડાવે લાડ.

paṁtha vara lāgē hāḍa, bījā vara laḍāvē lāḍa.

Life experiences change a person's perspective on relationships.