બધી કહેવતોAll of them, by first letter.

૧૫. ન બોલ્યામાં નવ ગુણ. (ચુપકી રાખવા વિષે)

15. na bōlyāmāṁ nava guṇa. (cupakī rākhavā viṣē)

Silence is often more beneficial than speech.

ન આવડે ભીખ તો વૈદું કરતાં શિખ.

na āvaḍē bhīkha tō vaiduṁ karatāṁ śikha.

Said in mockery of unqualified quack doctors who adopt the profession merely as an easy living when all else fails.

ન આવડે ભીખ તો વૈદું શીખ

na āvaḍē bhīkha tō vaiduṁ śīkha

Said drily of a trade taken up by whoever could not make a go of anything else.

ન આવડે લીખ તો વૈદું કરતાં શિખ, નકટીનું નાક કાપે તેવી છરી છે.

na āvaḍē līkha tō vaiduṁ karatāṁ śikha, nakaṭīnuṁ nāka kāpē tēvī charī chē.

Said of incompetent people who take up professions they are unqualified for, causing further harm.

ન ભૂતા ન ભવિષ્યતિ.

na bhūtā na bhaviṣyati.

Said of an unprecedented, unique, or impossible event.

ન બોલવામાં નવ ગુણ.

na bōlavāmāṁ nava guṇa.

Almost everything is improved by saying nothing.

ન જાણે જોશી તે જાણે ડોસી.

na jāṇē jōśī tē jāṇē ḍōsī.

Practical, long-lived experience is often superior to theoretical or professional knowledge.

ન કરે કરથી કાજ, પાંચ આંગળાં એકઠાં;

na karē karathī kāja, pāṁca āṁgaḷāṁ ēkaṭhāṁ;

Emphasizes that unity and collective effort are essential to preserving one's honor and achieving success.

ન કરે નારાયણ કે ગઢવી ગાડે ચડે.

na karē nārāyaṇa kē gaḍhavī gāḍē caḍē.

Said to express a wish that a proud or troublesome person never gains power or authority, as they will abuse it.

ન કર્યા પાપડ, ન કરી વડી, ને પારકે પૈસે કન્યા ગણી,

na karyā pāpaḍa, na karī vaḍī, nē pārakē paisē kanyā gaṇī,

Said of someone who contributes no effort or resources of their own but takes credit for a successful event.

ન ખાધું ન ખર્ચ્યું, ન પરહથ દેવાણું;

na khādhuṁ na kharcyuṁ, na parahatha dēvāṇuṁ;

Said of a miser who hoards wealth without enjoying it or helping others, only for it to go to waste in the end.

ન લેવા ન દેવા, ને વડોદરે વિવાહ.

na lēvā na dēvā, nē vaḍōdarē vivāha.

Having absolutely no connection or business with an affair, yet being unnecessarily involved or concerned.

ન મળી નારી એટલે સહેજે બાવા બ્રહ્મચારી

na maḷī nārī ēṭalē sahējē bāvā brahmacārī

Making a principle out of the thing you could not get.

ન મામા કરતા કાણો મામો સારો

na māmā karatā kāṇō māmō sārō

Something imperfect beats nothing whatsoever.

ન પહોંચે તુને કદી શરમંદગી ઇઆર—કરે જો તું રાસ્તી હમેશ અખતીઆર.

na pahōṁcē tunē kadī śaramaṁdagī iāra—karē jō tuṁ rāstī hamēśa akhatīāra.

Living a righteous life protects you from disgrace.

ન પહોંચીઆને હજાર બાહાનાં.

na pahōṁcīānē hajāra bāhānāṁ.

Those who fail to perform a task will always find numerous excuses to justify themselves.

ન રહે આય તો શું કરે માને બાપ.

na rahē āya tō śuṁ karē mānē bāpa.

There are limits to what parents can do for their children if fate or death intervenes.

ન રહ્યા ઘરના કે ન રહ્યા ઘાટના.

na rahyā gharanā kē na rahyā ghāṭanā.

Said of someone who loses everything by trying to straddle two different paths.

ના રાજ તેવી પ્રજા.

nā rāja tēvī prajā.

A country takes after whoever governs it.

ન સુખ વધે તેમ નાજુકાઈબી વધે.

na sukha vadhē tēma nājukāībī vadhē.

Wealth and comfort often make people less resilient.

ન ત્રણમાં, ન તેરમાં, ન છપ્પનના મેળમાં

na traṇamāṁ, na tēramāṁ, na chappananā mēḷamāṁ

Counted in nowhere and by nobody.

નબળા સબળાને ગુણ કરે તે આટાણુમાં જાય.

nabaḷā sabaḷānē guṇa karē tē āṭāṇumāṁ jāya.

The powerful take credit for or exploit the efforts of the weak.

નબળાં ઢોરને બગાય ઘણી.

nabaḷāṁ ḍhōranē bagāya ghaṇī.

Those who are weak or vulnerable are constantly harassed by others.

નબલે હાકમે રઈયત જોરાવર.

nabalē hākamē raīyata jōrāvara.

When authority is weak, people become unruly or take advantage of the situation.

નબળી ગાયને બગાઈ ઝાઝી.

nabaḷī gāyanē bagāī jhājhī.

Whoever is least able to fend them off attracts the most trouble.

નબળી વાડે છીણાં ઘણાં.

nabaḷī vāḍē chīṇāṁ ghaṇāṁ.

A weak person or system is easily attacked or exploited by many.

નબળો ધણી બૈરી પર શૂરો

nabaḷō dhaṇī bairī para śūrō

The man who is nothing outside the house makes up for it inside it.

નાભીના ઊમળકા છાના રહે નહીં.

nābhīnā ūmaḷakā chānā rahē nahīṁ.

Deep and heartfelt feelings will always manifest themselves regardless of efforts to suppress them.

નાચનારીના પગ રહે નહીં, ને ગાનારીનું ગળું રહે નહીં.

nācanārīnā paga rahē nahīṁ, nē gānārīnuṁ gaḷuṁ rahē nahīṁ.

People cannot help practicing or showing off the skills they are accustomed to.

નાચારની હાય, કદી ખાલી નહીં જાય.

nācāranī hāya, kadī khālī nahīṁ jāya.

God will punish those who oppress the weak and helpless.

નાચારો તવલી મરે તેનું મોત નહીં આવે.

nācārō tavalī marē tēnuṁ mōta nahīṁ āvē.

This describes a person suffering so much that they wish for death, but it does not come.

નાચવા જવું ને ઘૂંઘટો તણવો

nācavā javuṁ nē ghūṁghaṭō taṇavō

Volunteering for the thing and then being coy about doing it.

નાચવા જવું ને લજવાવું તે કેમ બને?

nācavā javuṁ nē lajavāvuṁ tē kēma banē?

If you choose to participate in something, you should be prepared for the consequences.

નાચવું ખુંદવું નફટ થવું; સૌથી ભુંડું તે ધુણવા જેવું.

nācavuṁ khuṁdavuṁ naphaṭa thavuṁ; sauthī bhuṁḍuṁ tē dhuṇavā jēvuṁ.

Publicly making a spectacle of oneself through wild, uncontrolled behavior is highly disgraceful.

નાચવું ન હોય તો આંગણું વાંકુ.

nācavuṁ na hōya tō āṁgaṇuṁ vāṁku.

The excuse arrives promptly once the unwillingness is already decided.

નાચવું નહિ ત્યારે આંગણું વાંકું.

nācavuṁ nahi tyārē āṁgaṇuṁ vāṁkuṁ.

People make excuses when they do not want to do something.

નાચવું નહીં ત્યારે આંગણું વાંકું.

nācavuṁ nahīṁ tyārē āṁgaṇuṁ vāṁkuṁ.

Excuses are invented to avoid doing something one lacks the will to perform.

નાદ લાગ્યો તે ભવનું ભાગ્યું.

nāda lāgyō tē bhavanuṁ bhāgyuṁ.

Fixating compulsively on a vice or obsession destroys one's prospects and life completely.

નાદ લાગ્યો તે લાવનું લાગ્યું.

nāda lāgyō tē lāvanuṁ lāgyuṁ.

A person who becomes deeply infatuated or addicted to something cannot easily free themselves.

નાદાન દોસ્ત દુશમનની ગરજ સારે.

nādāna dōsta duśamananī garaja sārē.

A well-meaning but stupid friend can cause as much damage as an enemy.

નાદાન દોસ્ત કરતાં દાનાવ દુશમન ભલો.

nādāna dōsta karatāṁ dānāva duśamana bhalō.

It is safer to deal with an intelligent opponent than a clumsy ally.

નાદાન સાથે લાગહું, તે ડગલે ડગલે ઘાત.

nādāna sāthē lāgahuṁ, tē ḍagalē ḍagalē ghāta.

Associating closely with an ignorant or reckless person constantly exposes one to harm.

નાદાન સાથે લાગવું, તે ડગલે ડગલે ઘાત.

nādāna sāthē lāgavuṁ, tē ḍagalē ḍagalē ghāta.

Associating with an ignorant or foolish person constantly exposes one to risk.

નાદાનની દોસ્તી જીવનું જોખમ.

nādānanī dōstī jīvanuṁ jōkhama.

Associating with foolish people leads to unnecessary danger.

નાદાનની દોસ્તીમાં જીવનું જીઆન.

nādānanī dōstīmāṁ jīvanuṁ jīāna.

Associating with foolish people can lead to disastrous consequences.

નાદાનની દોસ્તીને જીવનું જોખમ

nādānanī dōstīnē jīvanuṁ jōkhama

A well-meaning idiot on your side is more dangerous than an enemy.

નડતરને નહાનું જાણવું નહીં.

naḍataranē nahānuṁ jāṇavuṁ nahīṁ.

Never underestimate any hurdle or enemy, no matter how insignificant they seem.

નધરોળના ઘરમાં છાણ પણ થપાય નહીં.

nadharōḷanā gharamāṁ chāṇa paṇa thapāya nahīṁ.

A lazy and disorganized person cannot manage even the simplest and lowliest of household tasks.

નદી ખળુકે નીર વહે, મોરલા કરે મલ્હાર;

nadī khaḷukē nīra vahē, mōralā karē malhāra;

Used in praise of a fertile, prosperous, and joyful land like Halar.

નદી કિનારે રુખડાં, વણ સીંચ્યાં સીંચાય;

nadī kinārē rukhaḍāṁ, vaṇa sīṁcyāṁ sīṁcāya;

Those who live near sources of abundance or under the patronage of the powerful thrive effortlessly.

નદિ નાળાં ને રૂષિ કુલાં, કામિની ને કમળાં;

nadi nāḷāṁ nē rūṣi kulāṁ, kāminī nē kamaḷāṁ;

The origins of certain things should not be questioned.

નદી ત્યાં ઓવાશે.

nadī tyāṁ ōvāśē.

Where there is a resource, people will naturally gather to use it.

નદી વાંકી વળામણે, ને કરસણ વાંકી જર;

nadī vāṁkī vaḷāmaṇē, nē karasaṇa vāṁkī jara;

Different things find their unique beauty and value in their specific curves, bends, or characteristics.

નદીના મૂળ અને ઋષિના કુળ ન શોધાય

nadīnā mūḷa anē r̥ṣinā kuḷa na śōdhāya

Some things are better honoured than investigated.

નદીનો પ્રવાહ તનખું દેખાડે.

nadīnō pravāha tanakhuṁ dēkhāḍē.

One's true character or the nature of a situation is revealed by the course of events.

નદીનું મૂળ ને ઋષિનું કુળ જોવાય નહીં.

nadīnuṁ mūḷa nē r̥ṣinuṁ kuḷa jōvāya nahīṁ.

One should judge great things or people by their current state rather than digging into their humble origins.

નાગ, ફાગ ને દિવાળી, એ ત્રણે આવે એક વારી.

nāga, phāga nē divāḷī, ē traṇē āvē ēka vārī.

Great opportunities or major festive occasions occur only occasionally and should be fully enjoyed.

નાગાનાં ગામમાં ધોબી ફસે.

nāgānāṁ gāmamāṁ dhōbī phasē.

If you go to a place where no one has any use for your services, you will suffer.

નાગાને નખરાં, ને ઉઘાડાને બફારા.

nāgānē nakharāṁ, nē ughāḍānē baphārā.

Said of destitute or shameless people who make absurd demands or put on grand airs despite having nothing.

નાગાને નાવું શું અને નીચોવવું શું ?

nāgānē nāvuṁ śuṁ anē nīcōvavuṁ śuṁ ?

Nothing to lose and therefore nothing to be careful about.

નગણે વાસો ના રાખીએ, સગુણુની પત જાય;

nagaṇē vāsō nā rākhīē, saguṇunī pata jāya;

Environment affects character; good people lose their value in bad company.

નાગાની પાનશેરી ભારે હોય

nāgānī pānaśērī bhārē hōya

The person with nothing left to lose is the one you cannot handle.

નાગર બચ્ચા, કશું ન બોલે સચ્ચા; બોલે સચ્ચા તો ગુરુ કચ્ચા.

nāgara baccā, kaśuṁ na bōlē saccā; bōlē saccā tō guru kaccā.

Said to mock the Nagar Brahmin community, characterizing them as inherently deceitful and cunning.

નાગર ખસ્યા, કભુ ન બોલે સચ્ચા; બોલે સચ્ચા તો ગુરૂ કુચ્ચા.

nāgara khasyā, kabhu na bōlē saccā; bōlē saccā tō gurū kuccā.

Said as a derogatory stereotype accusing Nagars of being incorrigibly sly and untruthful when cornered.

નાગર, નાચણ ને પાવડી, સીંગી ને સુનાર;

nāgara, nācaṇa nē pāvaḍī, sīṁgī nē sunāra;

Certain classes of people and objects are inherently unreliable and can never be trusted to be truly loyal.

નગર વસંતા માનવી, ગામડે વસતા રાક્ષસા.

nagara vasaṁtā mānavī, gāmaḍē vasatā rākṣasā.

Said to contrast the refined manners of city dwellers with the uncouth behavior of villagers.

નગારખાનામાં પીપૂડીનો અવાજ ક્યાંથી સંભળાય?

nagārakhānāmāṁ pīpūḍīnō avāja kyāṁthī saṁbhaḷāya?

A small true voice has no chance where everyone is shouting.

નગરખાનામાં સીસોલીનો અવાજ.

nagarakhānāmāṁ sīsōlīnō avāja.

This refers to something insignificant being done in a place of great importance.

નગારખાનામાં તુતીના અવાજ શો સંભળાય?

nagārakhānāmāṁ tutīnā avāja śō saṁbhaḷāya?

The voice of a weak or unimportant person is drowned out by the powerful.

નગારખાનામાં તુતીનો અવાજ શો સંભળાય?

nagārakhānāmāṁ tutīnō avāja śō saṁbhaḷāya?

An insignificant voice goes unheard amidst loud and powerful authorities.

નગારાં વાગે, નોબત વાગે, પણ રાંડ સુતી ન જાગે.

nagārāṁ vāgē, nōbata vāgē, paṇa rāṁḍa sutī na jāgē.

Said of an extremely lazy, indifferent, or thick-skinned person who ignores all warnings and commotion around them.

નાગાથી સઉ આંધા.

nāgāthī sau āṁdhā.

People who are shameless or desperate do not care about the opinions of others.

નાગે નાહાય શું ને નીચોવે શું?

nāgē nāhāya śuṁ nē nīcōvē śuṁ?

A person who has absolutely nothing has nothing to lose, and nothing can be extracted from them.

નાગે નાહે શું ને નીચવે શું ?

nāgē nāhē śuṁ nē nīcavē śuṁ ?

You cannot expect anything from someone who has nothing to give.

નાગો નાહાય શું ને નીચોવે શું?

nāgō nāhāya śuṁ nē nīcōvē śuṁ?

A person with no money or possessions cannot be robbed, taxed, or forced to part with anything.

નગુણાને ગુણથી મારવા.

naguṇānē guṇathī māravā.

The best way to deal with an ungrateful person is to continue being kind to them.

નહાનાંથી નેહ, કાલાંથી કરીએ નહીં;

nahānāṁthī nēha, kālāṁthī karīē nahīṁ;

Avoid forming deep bonds with unreliable or untrustworthy people.

નહાનાથી નેહ, કાલાંથી કરીએ નહીં;

nahānāthī nēha, kālāṁthī karīē nahīṁ;

Entrusting one's heart to petty or devious people leads only to betrayal and sorrow.

નહાતા મુતરે તેને કોણ પકડે!

nahātā mutarē tēnē kōṇa pakaḍē!

It is difficult to catch someone doing something wrong if they are already in a situation where it is hard to distinguish.

નાહાતાં મુતરે તે શી રીતે પકડાય?

nāhātāṁ mutarē tē śī rītē pakaḍāya?

Said of a secret misdeed or dishonesty that is impossible to detect because it is masked by a normal, legitimate activity.

નહી આપતાં આવડે ઉતર, તો બેશજે મુગો અપુતર.

nahī āpatāṁ āvaḍē utara, tō bēśajē mugō aputara.

It is better to remain silent than to speak foolishly when you have nothing intelligent to say.

નહી બોલવાના નવ ગુણ.

nahī bōlavānā nava guṇa.

Silence is often the best policy and prevents many problems.

નાહી ધોઈને (રૂપાળા થવા) કાઇ કહાડ માગે?

nāhī dhōīnē (rūpāḷā thavā) kāi kahāḍa māgē?

No one willingly invites ruin or disgrace after having achieved a clean and respectable status.

નહિ ઘરના કે નહિ ઘાટના

nahi gharanā kē nahi ghāṭanā

Belonging to neither side, and wanted by neither.

નહી પાને નહી પુસતકે, નહી આપ દાદાને વારે, તે માનવામાં કેમ આવે.

nahī pānē nahī pusatakē, nahī āpa dādānē vārē, tē mānavāmāṁ kēma āvē.

Used to express disbelief in something that has no historical or written precedent.

નાહી રાંડ સૌ ગામ ઊજડ કરે.

nāhī rāṁḍa sau gāma ūjaḍa karē.

A malicious or ill-omened person brings ruin to everyone around them.

નહીં આવે તેને નવ નોતરાં.

nahīṁ āvē tēnē nava nōtarāṁ.

People often show great hospitality and make grand offers to those who they know will not accept them.

નહીં ધન રહે ન યૌવન રહે, રહે ન ગામ ઓર ધામ;

nahīṁ dhana rahē na yauvana rahē, rahē na gāma ōra dhāma;

All material possessions, youth, and worldly status are temporary and will eventually fade away.

નહીં ગાંઠસે ગીર પક્ષો, નહીં કીસીકું દીન; દેતે દેખા ઓરકું, વહાંસે મુખ મલીન.

nahīṁ gāṁṭhasē gīra pakṣō, nahīṁ kīsīkuṁ dīna; dētē dēkhā ōrakuṁ, vahāṁsē mukha malīna.

An extreme miser suffers agony merely seeing another person spend or give away wealth.

નહીં ઝાડ ત્યાં રાજ તાડ.

nahīṁ jhāḍa tyāṁ rāja tāḍa.

In the absence of truly competent or great people, even a mediocre person is considered superior.

નહીં કાતે, નહીં કાટે, ને વાલ સોનું હોઠે.

nahīṁ kātē, nahīṁ kāṭē, nē vāla sōnuṁ hōṭhē.

Said of someone who does no work whatsoever but expects high rewards and luxury.

નહીં સાસુ, નહીં નણંદી; વહુ નાચે આપછંદી.

nahīṁ sāsu, nahīṁ naṇaṁdī; vahu nācē āpachaṁdī.

In the absence of any authority or supervision, a person acts entirely according to their own whims.

નહીં સુતર, નહીં કપાસ, તો વણકર જોડે શે કકાસ?

nahīṁ sutara, nahīṁ kapāsa, tō vaṇakara jōḍē śē kakāsa?

It is pointless to argue or negotiate over a business or project when the raw materials or basic requirements do not even exist.

નહીં ત્રણમાં, નહીં તેરમાં, નહીં છપનના મેળમાં.

nahīṁ traṇamāṁ, nahīṁ tēramāṁ, nahīṁ chapananā mēḷamāṁ.

This describes someone who is completely insignificant or excluded from everything.

નજર બગાડવી

najara bagāḍavī

To start looking at something with intentions you should not have.

નજર લાગવી

najara lāgavī

For a thing to be struck by envy the moment somebody admires it.

નજર ઉતારવી

najara utāravī

To perform the little rite that lifts the evil eye.

નજરથા દુર તે વીચારથી દુર.

najarathā dura tē vīcārathī dura.

People tend to forget those who are not physically present.

નજરે ચડી જવું

najarē caḍī javuṁ

To be noticed, when going unnoticed would have suited you better.

નજરે જોયાનું ઝેર છે

najarē jōyānuṁ jhēra chē

Some things do you harm simply by having been witnessed.

નાક દબાવ્યા સિવાય મોઢું ઉઘડે નહિ.

nāka dabāvyā sivāya mōḍhuṁ ughaḍē nahi.

Some people will only speak once real pressure is applied.

નાક કપાઈ જવું

nāka kapāī javuṁ

To be publicly humiliated.

નાક કપાવી અપશુકન ન કરાવાય

nāka kapāvī apaśukana na karāvāya

Ruining yourself to spite another leaves you ruined.

નાક કટા તો કટા પણ ઘી તો ચટા.

nāka kaṭā tō kaṭā paṇa ghī tō caṭā.

This describes someone who is so shameless that they will pursue their selfish interests even at the cost of their dignity.

નાક લીટી તાણવી

nāka līṭī tāṇavī

To abase yourself completely in apology.

નાક નીચું ને પેટ ઊંચું.

nāka nīcuṁ nē pēṭa ūṁcuṁ.

Said of someone who has lost all shame and self-respect in order to satisfy their greed or hunger.

નાક ઊંચું રાખવું

nāka ūṁcuṁ rākhavuṁ

To keep your standing intact whatever it costs.

નાક ઉપર માખ બેસે તો નાક કાપે.

nāka upara mākha bēsē tō nāka kāpē.

Used for someone who takes extreme or destructive measures to solve a minor problem.

નાક ઉપર માખ નહી બેસવા દે, એવો મીજાજ રાખે ને જરૂરને વખતે હીચકારાપણું બતલાવે.

nāka upara mākha nahī bēsavā dē, ēvō mījāja rākhē nē jarūranē vakhatē hīcakārāpaṇuṁ batalāvē.

Used for someone who acts tough and arrogant but is actually weak when faced with a real challenge.

નાક ઉપર માંખ બેસવા દે તેવા નથી.

nāka upara māṁkha bēsavā dē tēvā nathī.

Said of an extremely proud, sensitive, or quick-tempered person who will not tolerate the slightest insult or annoyance.

નાક વાઢીને અપશુકન કરવા.

nāka vāḍhīnē apaśukana karavā.

Harming oneself just to spite or inconvenience someone else.

નાક વાટે ખવાય નહીં, મ્હો વાટે ખવાય.

nāka vāṭē khavāya nahīṁ, mhō vāṭē khavāya.

Things must be done through their proper, natural channels rather than convoluted or impossible methods.

નાક વીંધાવા ગઈ ને કાન વીંધાવી આવી.

nāka vīṁdhāvā gaī nē kāna vīṁdhāvī āvī.

Attempting to do one thing but ending up doing something completely different, often to one's detriment.

નકલમાં અક્કલ ન હોય

nakalamāṁ akkala na hōya

Imitating it is not the same as understanding it.

નકટા જોગીની જમાત.

nakaṭā jōgīnī jamāta.

A group of people who have no shame or moral standards.

નકટમાં અક્કલ (વાપરવાની) નહીં, મક્ષિકા સ્થાને મક્ષિકા.

nakaṭamāṁ akkala (vāparavānī) nahīṁ, makṣikā sthānē makṣikā.

Said of someone who blindly copies others without using their own intelligence.

નકટાને નાક નહીં, ને નકટને સાન નહીં.

nakaṭānē nāka nahīṁ, nē nakaṭanē sāna nahīṁ.

A person devoid of self-respect is completely immune to shame and advice.

નકટાને નાક નહીં, ને નફટને સાન નહીં.

nakaṭānē nāka nahīṁ, nē naphaṭanē sāna nahīṁ.

Shameless individuals are completely lacking in moral decency and self-respect.

નકટીના વર જેગી.

nakaṭīnā vara jēgī.

Defective or flawed individuals end up paired with equally unsuitable or outcast partners.

નકટીના વર જોગી, ગાંડીના વર અપંગ;

nakaṭīnā vara jōgī, gāṁḍīnā vara apaṁga;

Mismatched or flawed people end up with equally flawed partners.

નકટીનો વર જોગી.

nakaṭīnō vara jōgī.

People often end up with partners who match their own level of character.

નાકે છી ગંધાતી નથી

nākē chī gaṁdhātī nathī

Entirely unbothered by something everybody else can see and smell.

નકે ગામમે વસીએ ઉનકુ હાજીહા કીજીએ, બીલ્લી ઉંડ લે ગઈ તો હાજીહા કહેજીએ.

nakē gāmamē vasīē unaku hājīhā kījīē, bīllī uṁḍa lē gaī tō hājīhā kahējīē.

When living in a community, it is often safer to agree with the majority to avoid conflict.

નાકે જીભ લગાડવી.

nākē jībha lagāḍavī.

To speak excessively or inappropriately.

નખભર સુખ ને હાથભર દુઃખ.

nakhabhara sukha nē hāthabhara duḥkha.

Life often brings much more suffering than joy.

નખલો માતી બાયડીપર શુરા.

nakhalō mātī bāyaḍīpara śurā.

Cowards often bully those who are weaker than them, like their spouses, to feel powerful.

નખસેતર વરશે પુનરવશુ તો રોપે તસુએ તસુ.

nakhasētara varaśē punaravaśu tō rōpē tasuē tasu.

A farming proverb about the importance of timing planting with the monsoon rains.

નાખતાં પહોંચે ત્યાં સુધી ખરા.

nākhatāṁ pahōṁcē tyāṁ sudhī kharā.

A method or effort is considered successful as long as it manages to achieve the desired result, regardless of how crude it is.

નાખતી કરવી એ સુલેહ સાચવવાની ગુપત રીતી છે.

nākhatī karavī ē sulēha sācavavānī gupata rītī chē.

Humbling an opponent is an effective way to avoid conflict.

નાકો તે જાણે ધાડો.

nākō tē jāṇē dhāḍō.

Those who guard a passage or position are well aware of the dangers that come through it.

નાલા તેટલું પુણ્ય.

nālā tēṭaluṁ puṇya.

Every bit of good deed or effort, however small, brings its own reward.

નાલાએક ફરજંદ હાથની છડી આંગળી જેવું છે, જો તે કાપી નાંખીએ તો દુખ થાય ને રાખીએ તો એબ જણાય.

nālāēka pharajaṁda hāthanī chaḍī āṁgaḷī jēvuṁ chē, jō tē kāpī nāṁkhīē tō dukha thāya nē rākhīē tō ēba jaṇāya.

A problematic family member is a burden that is painful to discard but embarrassing to keep.

નાળીના ઊમળકા છાનો રહે નહીં.

nāḷīnā ūmaḷakā chānō rahē nahīṁ.

True feelings, health conditions, or inherent traits cannot be concealed for long.

નાળિયેર ગડગડીને આવ્યું.

nāḷiyēra gaḍagaḍīnē āvyuṁ.

An unexpected stroke of good fortune or a proposal arrived effortlessly.

નાળિયેરનું પાણી નાળિયેરમાં સારૂં.

nāḷiyēranuṁ pāṇī nāḷiyēramāṁ sārūṁ.

Secrets or family matters are best kept within their proper boundaries.

નામ ભજે મન બસ કરે, યહી બાત હે તંત;

nāma bhajē mana basa karē, yahī bāta hē taṁta;

The ultimate goal of spirituality is simply to remember God and master one's mind, making extensive study of scriptures unnecessary.

નામ છે એનો નાશ છે.

nāma chē ēnō nāśa chē.

Anything that exists is going to stop existing.

નામ લીધે પાપ જાય, કામ પછે જીવ જાય.

nāma līdhē pāpa jāya, kāma pachē jīva jāya.

Religious rituals are easy, but actual work is difficult and exhausting.

નામ લીધે પાપ જાય, કામ પડ્યે જીવ જાય.

nāma līdhē pāpa jāya, kāma paḍyē jīva jāya.

Said of someone quick to act pious but terrified of actual labor or responsibility.

નામ લીયા છન સબ લીયા, સકલ શાસ્ત્રકા ભેદ;

nāma līyā chana saba līyā, sakala śāstrakā bhēda;

Chanting the divine name is superior to and encompasses the wisdom of all holy books.

નામ મોટા ને દર્શન ખોટાં

nāma mōṭā nē darśana khōṭāṁ

The reputation arrived long before you did, and it was better company.

નામ મોટાં ને કામ ખોટાં.

nāma mōṭāṁ nē kāma khōṭāṁ.

This refers to someone who has a great reputation but behaves poorly.

નામ રહે ગીતડે કે ભીંતડે.

nāma rahē gītaḍē kē bhīṁtaḍē.

A person's legacy lives on through their deeds or fame.

નામ રહે પરમેશ્વરનું.

nāma rahē paramēśvaranuṁ.

Everything in the world is temporary, and only the divine is eternal.

નામ સાંભળીનેજ મરચાં બાળે.

nāma sāṁbhaḷīnēja maracāṁ bāḷē.

Used for people who are extremely jealous or easily provoked by the mere mention of someone.

નમાજ પડતા મસીદ કોટે વળગી

namāja paḍatā masīda kōṭē vaḷagī

A small pious errand that turns into a burden you cannot put down.

નમાલી વહુને ટેક સૌ.

namālī vahunē ṭēka sau.

A weak or incompetent person often receives undue sympathy and assistance from everyone.

નમન નમનમેં ફેર હે, બહોત નમે નાદાન;

namana namanamēṁ phēra hē, bahōta namē nādāna;

Excessive displays of humility often conceal treachery rather than genuine respect.

નમન નમનમેં ફેર હે, બહોત નમે નાદાન; દગાખોર દુના નમે, ચિત્તા ચોર કમાન.

namana namanamēṁ phēra hē, bahōta namē nādāna; dagākhōra dunā namē, cittā cōra kamāna.

Excessive humility is often a sign of a hidden agenda.

નામરદની ઢાલ છળ પરપંચ.

nāmaradanī ḍhāla chaḷa parapaṁca.

Those who lack courage rely on manipulation to protect themselves.

નામથી નહી પણ કામથી ડર બતલાવે.

nāmathī nahī paṇa kāmathī ḍara batalāvē.

One's reputation for being formidable should come from actions, not just titles.

નામે નવસારી ભારી, તે કરતાં ગણદેવી સારી.

nāmē navasārī bhārī, tē karatāṁ gaṇadēvī sārī.

A place or person may have a big reputation, but another may be more practical or pleasant.

નમે સૌ ભારી, ભરી ભરી ત્રાજવું જેણે નમે સૌ ભારી.

namē sau bhārī, bharī bharī trājavuṁ jēṇē namē sau bhārī.

People naturally respect and defer to those who possess wealth, power, or substance.

નમે તે પરમેશ્વરને ગમે.

namē tē paramēśvaranē gamē.

Humility is a virtue that is pleasing to the divine.

નમે તે પેટ ભરી જમે.

namē tē pēṭa bharī jamē.

Humility and politeness ensure that a person is well-received and well-provided for.

નમે તે સૌને ગમે.

namē tē saunē gamē.

A little humility buys more than being right does.

નમે તેને નવ નોતરાં.

namē tēnē nava nōtarāṁ.

Humility and politeness win a person many friends and opportunities.

નામીચો ચોર માર્યો જાય ને નામીચો વેપારી રળી ખાય.

nāmīcō cōra māryō jāya nē nāmīcō vēpārī raḷī khāya.

Reputation determines how society treats you.

નમ્રતાથી દુશમનબી વશ થાય.

namratāthī duśamanabī vaśa thāya.

Politeness and modesty can win over even the most hostile people.

નામું માંડવું

nāmuṁ māṁḍavuṁ

To start keeping a reckoning of what is owed.

નમૂણીઉં ઝાડ, ઊડી જતાં વાર નહીં.

namūṇīuṁ jhāḍa, ūḍī jatāṁ vāra nahīṁ.

Weak or unstable things are easily destroyed or lost.

નાના મોઢે મોટી વાત

nānā mōḍhē mōṭī vāta

Said of somebody pronouncing well above their standing.

નાણા વગરનો નાથીયો, નાણે નાથાલાલ

nāṇā vagaranō nāthīyō, nāṇē nāthālāla

The same man gets a different name entirely once he has money.

નાનડીઆંને મસે, માડી ખાય રસે.

nānaḍīāṁnē masē, māḍī khāya rasē.

Parents or guardians often use their children as an excuse to enjoy luxuries or benefits for themselves.

નાનામાંથી મોટું થવાય.

nānāmāṁthī mōṭuṁ thavāya.

Great things grow from humble beginnings.

નાનામાંથી મોટું થાય.

nānāmāṁthī mōṭuṁ thāya.

Great achievements or major developments always originate from modest beginnings.

નાણાંના કાંઈ વેશ આવે છે?

nāṇāṁnā kāṁī vēśa āvē chē?

Wealth cannot be hidden and its influence is always visible.

નાણાંનાં કાંઈ ઝાડ થાય છે?

nāṇāṁnāṁ kāṁī jhāḍa thāya chē?

Money does not grow on trees and must be spent wisely.

નાણાંનાં કાંઈ વેશ આવે છે?

nāṇāṁnāṁ kāṁī vēśa āvē chē?

Possessing wealth cannot be hidden, as it inevitably reveals itself in a person's behavior and appearance.

નાને ભડકે દિવાળી ને મોટે ભડકે હોળી.

nānē bhaḍakē divāḷī nē mōṭē bhaḍakē hōḷī.

Said of modest celebration bringing joy while wild excess brings ruin.

નાને ભડકે દિવાણી ને મોટે ભડકે હોળી.

nānē bhaḍakē divāṇī nē mōṭē bhaḍakē hōḷī.

Small problems can be managed, but large ones become uncontrollable disasters.

નાને કાળીએ વધારે જમણ.

nānē kāḷīē vadhārē jamaṇa.

Taking small, steady steps leads to greater achievements than rushing.

નાને કણ પણ રાઈનો, પાંખી તોએ મૂછ;

nānē kaṇa paṇa rāīnō, pāṁkhī tōē mūcha;

Even in diminished or minor form, essential character and status retain their value.

નાને મહોંડે મોટી વાત.

nānē mahōṁḍē mōṭī vāta.

This is used when someone speaks beyond their age, status, or capability.

નાને મ્હોડે મોટા કાળીઓ ન ભરાય.

nānē mhōḍē mōṭā kāḷīō na bharāya.

One should not attempt tasks or make claims far beyond one's capacity or status.

નાને મ્હોડે મોટી વાત. નાની મોટી કરતાં કુંવારા રહે.

nānē mhōḍē mōṭī vāta. nānī mōṭī karatāṁ kuṁvārā rahē.

Boasting beyond one's status is foolish, and being overly fastidious in choosing a partner leads to remaining single.

નાને તોપણ રાઈનો દાણો. ઓખરી ડાંગ પણ હાંલ્લાં જોગ ખરી.

nānē tōpaṇa rāīnō dāṇō. ōkharī ḍāṁga paṇa hāṁllāṁ jōga kharī.

Small or humble things and people still possess inherent strength, value, or capability.

નાની ચુક મોટા ખીગાડ કરે.

nānī cuka mōṭā khīgāḍa karē.

Neglecting minor details can lead to major failures.

નાની તોએ નાગણી, ચમરી તોએ પુંછ;

nānī tōē nāgaṇī, camarī tōē puṁcha;

Certain things retain their essential value, power, or danger regardless of their size, age, or ruined state, just as Bharuch remains significant even when broken.

નાંની ચીગારીને તરત દાબવી, તે વધી જાય તો નદીના પાણીથીયી ભુજવવી મુશકેલ થાય.

nāṁnī cīgārīnē tarata dābavī, tē vadhī jāya tō nadīnā pāṇīthīyī bhujavavī muśakēla thāya.

Address small problems before they escalate into uncontrollable disasters.

નાંણી મુઠે હાથ, બળિયા સાથે બાઝતા;

nāṁṇī muṭhē hātha, baḷiyā sāthē bājhatā;

One should support those who have the courage to stand up against powerful oppressors.

નાનો પણ રાઇનો દાણો.

nānō paṇa rāinō dāṇō.

Little, and considerably sharper than it looks.

નાનો તોપણ રાઈનો દાણો. ખોખરી ડાંગ પણ હાલ્લાં જોગ ખરી.

nānō tōpaṇa rāīnō dāṇō. khōkharī ḍāṁga paṇa hāllāṁ jōga kharī.

Even small or imperfect things have their own value and utility.

નાનુ પણ નાગનું બચ્ચુ.

nānu paṇa nāganuṁ baccu.

Do not take it lightly on account of its size.

નાણું ચાદીઆની જીભમાં કે નવાબના ખજાનામાં.

nāṇuṁ cādīānī jībhamāṁ kē navābanā khajānāmāṁ.

Wealth is found either through persuasive speech or by being in the service of the powerful.

નાણું ચાડીઆની જીભમાં કે નવાબના ખજાનામાં.

nāṇuṁ cāḍīānī jībhamāṁ kē navābanā khajānāmāṁ.

Said of wealth being acquired through betrayal or retained only by those in ultimate authority.

નાણું મળશે પણ ટાણું નહિ મળે

nāṇuṁ maḷaśē paṇa ṭāṇuṁ nahi maḷē

The occasion, once missed, is not purchasable at any price.

નાણું મૂકવા જગ્યા મળે, પણ વાત કરવા જગ્યા મળે નહીં.

nāṇuṁ mūkavā jagyā maḷē, paṇa vāta karavā jagyā maḷē nahīṁ.

Secrets are extremely difficult to keep safe compared to material wealth.

નણુંદની નણુંદ નાતરે જાય, ને મારે હૈયે હરખ ન માય.

naṇuṁdanī naṇuṁda nātarē jāya, nē mārē haiyē harakha na māya.

Said of someone who gets excessively excited or happy over matters that do not concern them in the least.

નફકરાને મસીદમાં દીવો કરવાનું કામ સોંપવું.

naphakarānē masīdamāṁ dīvō karavānuṁ kāma sōṁpavuṁ.

Giving an important responsibility to an unreliable person is a mistake.

નફકરાને ઉંઘ ઘણી ને નરેજીઆને ભુખ ઘણી.

naphakarānē uṁgha ghaṇī nē narējīānē bhukha ghaṇī.

Laziness and poverty are often linked to the state of one's life.

નાફરમાન તે નગુણે.

nāpharamāna tē naguṇē.

Those who refuse to follow instructions are usually unappreciative of help.

નફટ મેહેમાન તેવા જ ઘરધણી હોય તે વિષે. મેહેમાન આવ્યા, મળ્યા, બેઠા એટલે ઘરધણી બોલે છે, “ભાઈ જમીને આવ્યા છે, માટે પાણીનો લોટા લાવો.” મેહેમાન બોલ્યા, “માંહે દાતણ નાખતાં આવજો.” મેહેમાન આવ્યા, એટલે ઘરધણીએ રોટલા ઘડી તાવડીમાં નાખ્યો, તે વખતે બોલ્યો. “ચડ રોટી ચાર માસ.” એટલે મેહેમાન બોલ્યો, “બેસ ગાં— બાર માસ.” હસતાંએ પરોણા, ને રાતાંએ પરોણા, આવ્યા છે તે ખાધા વગર કાંઈ જશે?

naphaṭa mēhēmāna tēvā ja gharadhaṇī hōya tē viṣē. mēhēmāna āvyā, maḷyā, bēṭhā ēṭalē gharadhaṇī bōlē chē, “bhāī jamīnē āvyā chē, māṭē pāṇīnō lōṭā lāvō.” mēhēmāna bōlyā, “māṁhē dātaṇa nākhatāṁ āvajō.” mēhēmāna āvyā, ēṭalē gharadhaṇīē rōṭalā ghaḍī tāvaḍīmāṁ nākhyō, tē vakhatē bōlyō. “caḍa rōṭī cāra māsa.” ēṭalē mēhēmāna bōlyō, “bēsa gāṁ— bāra māsa.” hasatāṁē parōṇā, nē rātāṁē parōṇā, āvyā chē tē khādhā vagara kāṁī jaśē?

People of similar character often find themselves in each other's company.

નફટના ગામમાં નકટા વસે, ધબ્બા પડે ને ખડખડ હસે.

naphaṭanā gāmamāṁ nakaṭā vasē, dhabbā paḍē nē khaḍakhaḍa hasē.

In a society where people have no self-respect, they become immune to public humiliation.

નાર, ચાર ને ચાકર એ ત્રણ કાચાં ભલાં;

nāra, cāra nē cākara ē traṇa kācāṁ bhalāṁ;

Certain people are more manageable or effective when they are young or inexperienced, while others require maturity.

નરમ ઘેંશ જેવો

narama ghēṁśa jēvō

A person with no firmness in them anywhere.

નરમગરમ થઈએ ત્યારે મેળ આવે.

naramagarama thaīē tyārē mēḷa āvē.

Adaptability is required to handle different situations.

નરાણ કહે ભરૂચ જાતી હે, તો કહે ભરૂચ તો ઠેકાણે છે, પણ આપ જાઓ છો.

narāṇa kahē bharūca jātī hē, tō kahē bharūca tō ṭhēkāṇē chē, paṇa āpa jāō chō.

Said to correct someone who mistakenly thinks a stable institution or place is changing or disappearing, when it is actually they who are moving or failing.

નરને હજાર હુનર.

naranē hajāra hunara.

Men are expected to be versatile and capable of many trades.

નરસુ ખાવામાં સંભાળ રાખે ને નરસુ કરવા કે બોલવામાં એદરકારી રાખે.

narasu khāvāmāṁ saṁbhāḷa rākhē nē narasu karavā kē bōlavāmāṁ ēdarakārī rākhē.

People are often more concerned about physical purity than moral purity.