બધી કહેવતોAll of them, by first letter.

નારાયણ આ જગમેં, હય દો વસ્તુ સાર;

nārāyaṇa ā jagamēṁ, haya dō vastu sāra;

Emphasizes that speaking sweetly to everyone and helping others are the only two truly valuable actions in life.

નારાયણ નિજ હિયમેં, અપના દોષ નિહાર; તો પીછે તું ઓરકા, અવગુણ ભલે વિચાર.

nārāyaṇa nija hiyamēṁ, apanā dōṣa nihāra; tō pīchē tuṁ ōrakā, avaguṇa bhalē vicāra.

One should self-reflect and correct their own flaws before criticizing the shortcomings of others.

નરેણીથી તો નખજ ઉતરે, કંઈ માથુ ખોડાય નહીં.

narēṇīthī tō nakhaja utarē, kaṁī māthu khōḍāya nahīṁ.

Use the right tool for the job; do not use excessive force for minor tasks.

નારી જણે તો જણજે ત્રણ—ભગત, દાતાર, ને શુર, નહી તો રહેજે વાંજણી, ન ગુમાવતી નુર.

nārī jaṇē tō jaṇajē traṇa—bhagata, dātāra, nē śura, nahī tō rahējē vāṁjaṇī, na gumāvatī nura.

Children worth having, or none.

નારી, ઝારી ને વેપારી, સર્વ બહારથીજ શોભતાં છે.

nārī, jhārī nē vēpārī, sarva bahārathīja śōbhatāṁ chē.

External appearances can be highly deceptive, hiding internal flaws or dishonesty.

નારી નરનું નૂર છે, નારી જગનું માન;

nārī naranuṁ nūra chē, nārī jaganuṁ māna;

Praise of women as the source of human dignity and the mothers of great heroes.

નારી નરનું નૂર છે, નારી જગનું માત;

nārī naranuṁ nūra chē, nārī jaganuṁ māta;

Women are the foundation of family and society.

નારી પૂછત સુમકું, કહાંસે બદન મલીન; કહાં ગાંઠસે ગીર પઝો, કહા ફાઉંકું દીન.

nārī pūchata sumakuṁ, kahāṁsē badana malīna; kahāṁ gāṁṭhasē gīra pajhō, kahā phāuṁkuṁ dīna.

A miser suffers physically and mentally because they refuse to spend their own money.

નારી પૂછત સુમકું, કહાંસે બદન મલીન; કહાં ગાંઠસે ગીર પક્ષો, કહાં કાઉકું દીન.

nārī pūchata sumakuṁ, kahāṁsē badana malīna; kahāṁ gāṁṭhasē gīra pakṣō, kahāṁ kāukuṁ dīna.

A miser looks deeply distressed whenever any thought of spending or losing money arises.

નારી વિણ નિંદાય છે, નારી વિણ નહીં સુખ;

nārī viṇa niṁdāya chē, nārī viṇa nahīṁ sukha;

A man's life is incomplete, unhappy, and socially unrespected without a wife.

નર્મદામાં કંકર એટલા શંકર.

narmadāmāṁ kaṁkara ēṭalā śaṁkara.

Said of a place or community where holy people, virtues, or sacred things are found in abundance.

નાસનારની અગાડી ને મારનારની પછાડી.

nāsanāranī agāḍī nē māranāranī pachāḍī.

Position yourself safely out of harm's way during a conflict.

નાસતા ચારની લંગોટી, ને ભાગતા ભૂતની કછોટી.

nāsatā cāranī laṁgōṭī, nē bhāgatā bhūtanī kachōṭī.

Salvage whatever small thing you can get from a bad debtor or a hopeless situation.

નાસતાં ભોંય ભારે થઈ પડી.

nāsatāṁ bhōṁya bhārē thaī paḍī.

A person in a state of panic or guilt finds obstacles everywhere they turn.

નસીબ અવળા હોય તો ભોંયમાંથી ભાલા વાગે

nasība avaḷā hōya tō bhōṁyamāṁthī bhālā vāgē

In a bad run, the harm arrives from places that should not contain any.

નસીબ બે ડગલાં આગળનું આગળ.

nasība bē ḍagalāṁ āgaḷanuṁ āgaḷa.

Destiny always dictates the outcome before we can act.

નસીબ બેઠેલાનું બેઠું રહે, દોડતાનું દોડતું રહે"

nasība bēṭhēlānuṁ bēṭhuṁ rahē, dōḍatānuṁ dōḍatuṁ rahē"

Fortune moves at whatever pace you do.

નસીબ કંઈ બજારમાં વેચાતું નથી.

nasība kaṁī bajāramāṁ vēcātuṁ nathī.

You cannot buy your destiny; it is predetermined.

નસિબ કોઇનાં વેચી ખાધાં છે ?

nasiba kōināṁ vēcī khādhāṁ chē ?

Used to assert that no rival can steal away or destroy what is preordained for a person by fate.

નસિબમાં હશે તે થશે.

nasibamāṁ haśē tē thaśē.

Acceptance of fate is inevitable.

નસીબનો બળિયો

nasībanō baḷiyō

Said of a person things simply keep going right for.

નસીબે મળ્યા કાકા, તે કામે કામમાં વાંકા.

nasībē maḷyā kākā, tē kāmē kāmamāṁ vāṁkā.

Said of a relative or helper who, instead of being supportive, proves to be obstinate and unhelpful.

નસિણ કોઇનાં વેચી ખાધાં છે?

nasiṇa kōināṁ vēcī khādhāṁ chē?

Why are you acting as if you have control over things that are clearly determined by fate?

નાસીપાસી તે ઉમેદના મોત જેવી છે.

nāsīpāsī tē umēdanā mōta jēvī chē.

Losing hope is the end of all possibilities.

નાતા ગયો, મેવાડ ગયો, ગયું ધીરધારનું ટાણું;

nātā gayō, mēvāḍa gayō, gayuṁ dhīradhāranuṁ ṭāṇuṁ;

Said when a once-prosperous family or institution loses its wealth, unity, and influence, leading to its decline.

નત જાતના દ્વેષી.

nata jātanā dvēṣī.

People in the same profession are often rivals.

નાતના પટેલ વહેલો નરકે જાય.

nātanā paṭēla vahēlō narakē jāya.

Leaders who must judge others and manage community affairs often end up committing sins.

નાતનો માલ નાત જમે, મુસાભાઈના વા ને પાણી

nātanō māla nāta jamē, musābhāīnā vā nē pāṇī

Everybody feasts on what belongs to all of them and one man is left holding nothing.

નાતનો પટેલ વેહેલો નરકે જાય.

nātanō paṭēla vēhēlō narakē jāya.

Community leaders who misuse their power or act unjustly face swift divine punishment.

નાતરાની વાટ જોઇ ચુલામાં પાણી રેડ્યું.

nātarānī vāṭa jōi culāmāṁ pāṇī rēḍyuṁ.

Abandoning one's current secure livelihood in anticipation of a future benefit that is not yet certain.

નાતરાંની જનને બનીવાસો નહીં.

nātarāṁnī jananē banīvāsō nahīṁ.

Someone who constantly changes allegiances or positions never finds stability.

નાતરાંની જનને જનીવાસા નહીં.

nātarāṁnī jananē janīvāsā nahīṁ.

Secondhand or informal arrangements are denied the ceremonial honors accorded to proper ones.

નાતરૂં તે એવું પાતરું.

nātarūṁ tē ēvuṁ pātaruṁ.

A second marriage or secondary arrangement lacks the strength and dignity of the first.

નાતે કાળીએ વધારે જમાય.

nātē kāḷīē vadhārē jamāya.

Exercising moderation and taking small steps enables a person to sustain an activity for much longer.

નથ ઘાલવી

natha ghālavī

To get somebody firmly under control.

નાથ કહાડી નથી ત્યાં સુધી ગાડું તાણવું.

nātha kahāḍī nathī tyāṁ sudhī gāḍuṁ tāṇavuṁ.

One should continue working or enduring a situation as long as it is physically possible.

નાથ કહાડી નથી ત્યાં સુધી ગાઠું તાણવું.

nātha kahāḍī nathī tyāṁ sudhī gāṭhuṁ tāṇavuṁ.

Assert your independence and act stubbornly before authority is firmly imposed upon you.

નાઠો તે જાણે ધાડો.

nāṭhō tē jāṇē dhāḍō.

Only someone who has personally suffered a calamity truly understands its terror.

નથુ ભગત.

nathu bhagata.

Used to mock someone who pretends to be pious or saintly.

નવ ગજના નમસ્કાર

nava gajanā namaskāra

Wanting nothing further to do with somebody — respectfully, and at a distance.

નવા નાણાવટી ને જુના ગાંધી.

navā nāṇāvaṭī nē junā gāṁdhī.

A banker is best when new and cautious, while a grocer is best when old and established.

નવ નવા નેહ, ને નવ નવી મજે.

nava navā nēha, nē nava navī majē.

Novelty in relationships and experiences always brings fresh joy and excitement.

નવ નેજા પાણી ચડે, પત્થર ન ભીંજે કાર.

nava nējā pāṇī caḍē, patthara na bhīṁjē kāra.

Some people are so stubborn or insensitive that no amount of effort can change them.

નવા રાજાના નવા હોકમ.

navā rājānā navā hōkama.

Every new leader brings their own set of rules and changes.

નવ વાનાં જાણે તે નાગર.

nava vānāṁ jāṇē tē nāgara.

A truly clever or cultured person is versatile and possesses multiple skills and social graces.

નવાણિયો કૂટાઈ ગયો

navāṇiyō kūṭāī gayō

The one with nobody behind him took the punishment for everybody.

નવાણું ટકા બાદની વાત.

navāṇuṁ ṭakā bādanī vāta.

Said of highly exaggerated or untruthful talk where almost everything said must be discounted.

નવાણું ત્યાં ભરયા સો.

navāṇuṁ tyāṁ bharayā sō.

This refers to the human tendency to always want one more to reach a round number.

નવાણુંનો ધક્કો લાગવો

navāṇuṁnō dhakkō lāgavō

The itch of the man with ninety-nine who cannot rest until he has the hundredth.

નવરા બેઠા નખોદ વાલે.

navarā bēṭhā nakhōda vālē.

Laziness and inactivity lead to ruin.

નવરા બ્રાહ્મણ નિત્ય કરે કે નિંદા કરે.

navarā brāhmaṇa nitya karē kē niṁdā karē.

People with nothing to do will inevitably cause trouble.

નવરા રહે તો ડાકણ ખાય.

navarā rahē tō ḍākaṇa khāya.

Idleness leads to mischief, evil thoughts, or ruin.

નવરાને નમાજ ને ભુખ્યાને રોજા.

navarānē namāja nē bhukhyānē rōjā.

People often do out of necessity what others do out of choice.

નવરો બેઠો નખ્ખોદ કાઢે

navarō bēṭhō nakhkhōda kāḍhē

Give a person nothing to do and they will find something destructive.

નવરો ધૂપ

navarō dhūpa

Not a thing to do and no intention of finding any.

નવસારી નાગમંડળ, ગણુદેવી ધમચકડ.

navasārī nāgamaṁḍaḷa, gaṇudēvī dhamacakaḍa.

Characterizes the distinct, often difficult or chaotic natures of the people of Navsari and Gandevi.

નવે નાકે દિવાળી

navē nākē divāḷī

Delight going right through a person.

નવી દોસ્તી નાચે ઘણી.

navī dōstī nācē ghaṇī.

New relationships are often marked by excessive enthusiasm and showiness which may not last.

નવી ગિલ્લી નવો દાવ

navī gillī navō dāva

Wipe it and start again from the beginning.

નવી વહુ નવ દહાડા

navī vahu nava dahāḍā

The novelty of anything wears off faster than anyone expects.

નવો મુલ્લો બાંગ વધુ જોરથી પોકારે

navō mullō bāṁga vadhu jōrathī pōkārē

The recent convert is always the most zealous about it.

નવો મુસલમાન નવ વાર નમાજ પઢે

navō musalamāna nava vāra namāja paḍhē

The recent convert overdoes it considerably.

નવું તેર વેતરવું.

navuṁ tēra vētaravuṁ.

To start a completely new, complicated, or unnecessary dispute or project.

નવ્વાણુંનો ધક્કો.

navvāṇuṁnō dhakkō.

Experiencing a sudden setback or failure just when one is on the verge of complete success.

નાયવા નહી ગમે ત્યારે આગણું વાંકુ.

nāyavā nahī gamē tyārē āgaṇuṁ vāṁku.

People who do not want to do a task will always find excuses.

ને ટચ એ મધ જેવું મીઠું.

nē ṭaca ē madha jēvuṁ mīṭhuṁ.

A small gesture of kindness can be very pleasing.

નેબ જાય ને એબ રહી જાય.

nēba jāya nē ēba rahī jāya.

Good deeds or beauty are quickly forgotten, but a single mistake or defect is remembered forever.

નેહ નેહ સબ કાઈ કહે, નેહ નિલાવત નાંહીં;

nēha nēha saba kāī kahē, nēha nilāvata nāṁhīṁ;

It is easy to profess affection, but very few possess the commitment to maintain it through challenges.

નેક ખસલત તમામ ખુરાદને ઢાંકે છે, બદ ખસલત નેકીને છુપાવે છે.

nēka khasalata tamāma khurādanē ḍhāṁkē chē, bada khasalata nēkīnē chupāvē chē.

A person's nature defines how others perceive their actions.

નેક ખસલતને તારો વજીર કર, કે તેથી બંને દુનીઆમાં તું માન મેળવશે.

nēka khasalatanē tārō vajīra kara, kē tēthī baṁnē dunīāmāṁ tuṁ māna mēḷavaśē.

Cultivating good character is the key to success and respect in life and beyond.

નેક ખસલતથી બેગાનાઓબી સગાં થાય—બદ ખસલતથી પોતાનાઓબી દુર થાય.

nēka khasalatathī bēgānāōbī sagāṁ thāya—bada khasalatathī pōtānāōbī dura thāya.

Your behavior determines your relationships with others.

નેકી કરકે નેકકા, બદલેકી નહીં આશ;

nēkī karakē nēkakā, badalēkī nahīṁ āśa;

True virtue lies in performing good deeds selflessly, without expecting anything in return.

નેકી તેમ બદીનું મુળ પૈસાથીજ.

nēkī tēma badīnuṁ muḷa paisāthīja.

Money is the underlying cause of both good deeds and evil actions.

નેળનાં ગાડાં નેળમાં રહેતાં નથી.

nēḷanāṁ gāḍāṁ nēḷamāṁ rahētāṁ nathī.

Nothing in this world is permanent or stays in one place forever.

નેન પદારથ, નેન રસ, તેણે નેણ મીલંત;

nēna padāratha, nēna rasa, tēṇē nēṇa mīlaṁta;

Love and mutual understanding are sparked and communicated through the eyes.

નેસાકરા એતાલ તે શાથી? ખરૂં બોલવા ચાલવાથી.

nēsākarā ētāla tē śāthī? kharūṁ bōlavā cālavāthī.

Honesty often makes a person unpopular or misunderstood by others.

નેસીહતમાં અવરની નીશાન આ છે—દાંતે નખ કરવાં, બે હાથે માથું ગવડવું—આંગળાના કકડા ફોડવાપેહેરેલાં કપડાથી હાથ મોઢું લુછવું—ઉંબર ઉપર બેસવું—જે વાસણમાં જમવું તેમાંજ થુકવું—બે હાથે રૂપીઆ કોથળીમાં ભરવા ને કલાડવા—મુવેલાંને ઠેકાણે પાડવાની જગે જઈ અમશતું બેસવું—ઉભા ઉભા પીશાબ કરવી—પોતાનાંજ આંગમાં કપડાં શીવવાંભાંગેલી કાંસકીથી બાળ હેરા—અનાજ તથા કાગજને ખરાબ જગે નાંખવું—રાતે કચરો વાળવોછતે પૈસે હાય હાય કરવી—હલકા લોકો સાથે ઠઠા મસ્કરી કરવી—આળસુ બેસી રહેવું—સારા ખુશીના અવસર વગર વજંતર કે વગર વજનતરે વખત કવખતની બંદગીની જગે ગાનુ ગાઈ જીવને રીજવવોમરદાએ ઓરતોની માફક ગાનુ ગાવું.

nēsīhatamāṁ avaranī nīśāna ā chē—dāṁtē nakha karavāṁ, bē hāthē māthuṁ gavaḍavuṁ—āṁgaḷānā kakaḍā phōḍavāpēhērēlāṁ kapaḍāthī hātha mōḍhuṁ luchavuṁ—uṁbara upara bēsavuṁ—jē vāsaṇamāṁ jamavuṁ tēmāṁja thukavuṁ—bē hāthē rūpīā kōthaḷīmāṁ bharavā nē kalāḍavā—muvēlāṁnē ṭhēkāṇē pāḍavānī jagē jaī amaśatuṁ bēsavuṁ—ubhā ubhā pīśāba karavī—pōtānāṁja āṁgamāṁ kapaḍāṁ śīvavāṁbhāṁgēlī kāṁsakīthī bāḷa hērā—anāja tathā kāgajanē kharāba jagē nāṁkhavuṁ—rātē kacarō vāḷavōchatē paisē hāya hāya karavī—halakā lōkō sāthē ṭhaṭhā maskarī karavī—āḷasu bēsī rahēvuṁ—sārā khuśīnā avasara vagara vajaṁtara kē vagara vajanatarē vakhata kavakhatanī baṁdagīnī jagē gānu gāī jīvanē rījavavōmaradāē ōratōnī māphaka gānu gāvuṁ.

This is a list of superstitions and social taboos considered to bring bad luck.

નેસ્તીને મેળ નહીં, ને થાર ભેગી કળ નહીં.

nēstīnē mēḷa nahīṁ, nē thāra bhēgī kaḷa nahīṁ.

A poor person is excluded from social gatherings, and associating with troublesome people brings no peace.

નેસ્તીની મા ખાટલે મરે.

nēstīnī mā khāṭalē marē.

Destitute people suffer and perish without receiving any help or medical care.

નેતરનાં ઝાડની પેઠે કંપે છે, પાંદડાની પેઠે ધ્રુજે છે.

nētaranāṁ jhāḍanī pēṭhē kaṁpē chē, pāṁdaḍānī pēṭhē dhrujē chē.

Said of someone who is extremely terrified or weak with fear.

નેત્ર શ્રવન મુખ નાસિકા, સબહનકુ એક હાર;

nētra śravana mukha nāsikā, sabahanaku ēka hāra;

While physical features are common to all humans, true wisdom and understanding vary greatly.

નેવના પાણી મોભે ચઢે નહીં ભણ્યા કે નહીં ગણ્યા.

nēvanā pāṇī mōbhē caḍhē nahīṁ bhaṇyā kē nahīṁ gaṇyā.

Some things are against the natural order and cannot be changed regardless of one's status.

નેવાના પાણી મોભે ના ચડે

nēvānā pāṇī mōbhē nā caḍē

Things do not run backwards, however much you would like them to.

નેવનાં પાણી મોભે જાય નહીં.

nēvanāṁ pāṇī mōbhē jāya nahīṁ.

Things follow their natural order and cannot be forced to go against it.

ન્હાને કાળીએ વધારે જમાય.

nhānē kāḷīē vadhārē jamāya.

Steady, moderate efforts yield greater results than greedy, hasty actions.

ન્હાને મ્હાડે મોટા કાળીઓ ન ભરાય.

nhānē mhāḍē mōṭā kāḷīō na bharāya.

One should not speak or act beyond their status or capacity.

ની આંખમાં શરમ તે સૌથી નરમ.

nī āṁkhamāṁ śarama tē sauthī narama.

Modesty and humility are signs of a gentle nature.

ની આંખે નવાં કૌતક.

nī āṁkhē navāṁ kautaka.

Used to describe the curiosity or naivety of someone seeing something for the first time.

ની ઘંટીએ દલવું તેનાં ગીત ગાઈએ.

nī ghaṁṭīē dalavuṁ tēnāṁ gīta gāīē.

People tend to praise or support those who provide them with their livelihood.

ની ને દેવાની.

nī nē dēvānī.

Refers to the cycle of exchange or debt.

નીચા ધરતી ઊંચા આભ, ભૂલ્યા જોગી બમણે લાભ.

nīcā dharatī ūṁcā ābha, bhūlyā jōgī bamaṇē lābha.

A person who has no attachments or home can find opportunities and contentment wherever they wander.

નીચ નીચાઈ ના તજે, જો પાવે સતસંગ;

nīca nīcāī nā tajē, jō pāvē satasaṁga;

A person's base nature cannot be changed even by the best environment or company.

નીચની સંગત, પારકી ચાડી, પુત્ર કુપુત્ર, વાદીલી નારી;

nīcanī saṁgata, pārakī cāḍī, putra kuputra, vādīlī nārī;

These traits and circumstances are the sources of misery and sin in a person's life.

નીચેવતાં માંહેથી શું નીતરે તેમ છે?

nīcēvatāṁ māṁhēthī śuṁ nītarē tēma chē?

Nothing more can be extracted from a person who is completely destitute or exhausted.

નીચી બોરડી સૌ કોઇ ઝુડે.

nīcī bōraḍī sau kōi jhuḍē.

Whoever is easiest to get at is the one everybody helps themselves to.

નીચી દ્રષ્ટિ ના કરે, મોટા જે કહેવાય;

nīcī draṣṭi nā karē, mōṭā jē kahēvāya;

Noble and high-minded individuals will never stoop to low or dishonorable actions, even in times of extreme distress or poverty.

નીકળ્યું ખોખું ને ઘર થયું ચોખું.

nīkaḷyuṁ khōkhuṁ nē ghara thayuṁ cōkhuṁ.

The departure of a useless, troublesome, or parasitic person brings peace and relief to a household.

નિલોભીકું ભૂપ તૃણ, સુરપુર તૃણ વિજ્ઞાન; તૃણ સમ નારી વિરક્તકું, થર તૃણ સમ પ્રાણ.

nilōbhīkuṁ bhūpa tr̥ṇa, surapura tr̥ṇa vijñāna; tr̥ṇa sama nārī viraktakuṁ, thara tr̥ṇa sama prāṇa.

A person free from desire and worldly attachment views power, heaven, pleasure, and even life itself as utterly worthless.

નીમાં કીધેલાં કામોથી ઘડપણમાં પસ્તાવોબી થાય અથવા ખુશીબી ઉપજે.

nīmāṁ kīdhēlāṁ kāmōthī ghaḍapaṇamāṁ pastāvōbī thāya athavā khuśībī upajē.

Your actions in life determine your peace of mind in old age.

નિંદા ઐસી ડાકણી, કુલ બધાને ખાય;

niṁdā aisī ḍākaṇī, kula badhānē khāya;

Warns that engaging in slander and gossip destroys reputations and ruins entire families.

નીર-ક્ષીર વિવેક

nīra-kṣīra vivēka

The judgement to tell the true part from the false when they have been mixed.

નીરભયપણું એ મનુશને કટો વેરી છે.

nīrabhayapaṇuṁ ē manuśanē kaṭō vērī chē.

Excessive confidence or lack of caution leads to one's downfall.

નીરદોષ ને સુખવાસી બચ્ચાંને સઉ રમાડે.

nīradōṣa nē sukhavāsī baccāṁnē sau ramāḍē.

People are naturally drawn to those who are cheerful and guileless.

નીરાંત કરતાં નામોરાદી વધારે દુખી કરે.

nīrāṁta karatāṁ nāmōrādī vadhārē dukhī karē.

Living with shame is far more painful than living in simple peace.

નિર્બલસે કીના નેહ સો, તુરત દીના છેદ.

nirbalasē kīnā nēha sō, turata dīnā chēda.

Forming an alliance or friendship with someone who lacks strength or character leads to quick betrayal or failure when tested.

નિર્વિકલ્પ આનંદમય, સ્વ સ્વરૂપ નિર્લેપ;

nirvikalpa ānaṁdamaya, sva svarūpa nirlēpa;

One finds peace by detaching from worldly desires.

નિસ નિત્ય નવલાં ખાય, બીજાને આપે નહીં;

nisa nitya navalāṁ khāya, bījānē āpē nahīṁ;

Wealth that is spent solely on one's own pleasures without any charity or sharing is utterly useless and wasted.

નિત નિત નાહાવા જાય, પણ મન ચોખ્ખું મળે નહીં;

nita nita nāhāvā jāya, paṇa mana cōkhkhuṁ maḷē nahīṁ;

External rituals of purification are useless if one's heart and intentions remain impure.

નિતહી સ્નાન સુગંધી તન, બોલત પ્રિય ગુણ ખાન;

nitahī snāna sugaṁdhī tana, bōlata priya guṇa khāna;

A woman who maintains cleanliness and speaks sweetly is like a goddess.

નિતહી સ્નાન સુગંધી તન, બોલત પ્રિય મુખ બાન;

nitahī snāna sugaṁdhī tana, bōlata priya mukha bāna;

Cleanliness, gentle speech, and moderation elevate a person to divine virtue.

નીતી ભગ તે નેકી ભગ.

nītī bhaga tē nēkī bhaga.

Abandoning ethical principles destroys one's character.

નીતિ હોય ત્યાં રીતિ હોય.

nīti hōya tyāṁ rīti hōya.

A disciplined life follows a structured path.

નિત્ય કમળ જળમાં રહે, લેશ ન ભેદે નીર; કામ ન ભેદે તેહને, જેનું શુદ્ધ શરીર.

nitya kamaḷa jaḷamāṁ rahē, lēśa na bhēdē nīra; kāma na bhēdē tēhanē, jēnuṁ śuddha śarīra.

Just as a lotus remains untouched by the water it grows in, a person of pure character remains unaffected by worldly desires and lust.

નોકર ખાય તો નફો જાય, શેઠ ખાય તો મૂડી જાય

nōkara khāya tō naphō jāya, śēṭha khāya tō mūḍī jāya

Small dishonesty costs you the margin; dishonesty at the top costs you the business.

નું મન તેવી હાલત અને બુધ્ધી.

nuṁ mana tēvī hālata anē budhdhī.

The state you are in follows the mind you bring to it.

ા નથી. અકમીનું જોર

ā nathī. akamīnuṁ jōra

ા નથી. કમભાગી માનવીનું

ā nathī. kamabhāgī mānavīnuṁ

ન આવડે ભીખ, તો તમાકુ ખાતાં શીખ.

na āvaḍē bhīkha, tō tamāku khātāṁ śīkha.

‘ન બોલવામાં નવ ગુણ’ું

‘na bōlavāmāṁ nava guṇa’uṁ

ન બોલ્યામાં નવ ગુણ

na bōlyāmāṁ nava guṇa

‘ન બોલ્યામાં નવ ગુણનો ભેદ કહો’

‘na bōlyāmāṁ nava guṇanō bhēda kahō’

ના કર્મ સંયમથી જ આ

nā karma saṁyamathī ja ā

ન ખાધા પૌષ કે ન હથેળી બળી.

na khādhā pauṣa kē na hathēḷī baḷī.

ન ખાધું

na khādhuṁ

ના નહી પુછ્યું ને મુવા પછી કુત્યું.

nā nahī puchyuṁ nē muvā pachī kutyuṁ.

ન શીરી તો મુલકગીરી.

na śīrī tō mulakagīrī.

ના તાપે વડાની વહુ

nā tāpē vaḍānī vahu

ના વાય વહુને,

nā vāya vahunē,

નબળા હાક્રમ રૈયતપર શૂરા.

nabaḷā hākrama raiyatapara śūrā.

નબળો સબળાને ગુણ કરે તે આટાણુમાં જાય.

nabaḷō sabaḷānē guṇa karē tē āṭāṇumāṁ jāya.

નછારવાના ઘરમાં ડોસા ઠઠે.

nachāravānā gharamāṁ ḍōsā ṭhaṭhē.

નાચું નહિ ત્યારે આંગણું વાંકું....' 'નાચ ન જાને આંગણ ટેઢા....' નાચું ક્યાં? આંગણું આાંકે છે....'

nācuṁ nahi tyārē āṁgaṇuṁ vāṁkuṁ....' 'nāca na jānē āṁgaṇa ṭēḍhā....' nācuṁ kyāṁ? āṁgaṇuṁ āāṁkē chē....'

નદી કયું સીપાઇસેબી બાંકી હોવે ?

nadī kayuṁ sīpāisēbī bāṁkī hōvē ?

નદી કિનારે રૂખડાં, વણ સીંચ્યાં સીંચાય; જે ન સીંચ્યા એક દીન, તો મૂળ સમૂળાં જાય.

nadī kinārē rūkhaḍāṁ, vaṇa sīṁcyāṁ sīṁcāya; jē na sīṁcyā ēka dīna, tō mūḷa samūḷāṁ jāya.

નાગા જયા, ને કંદારે લાલ.

nāgā jayā, nē kaṁdārē lāla.

નાગા ઉપર ઊઘાડા પક્ષ્યા, ને આખી રાત ટહાડે ઠર્યા.

nāgā upara ūghāḍā pakṣyā, nē ākhī rāta ṭahāḍē ṭharyā.

નગદની નિશા હજી પહોંચી નથી.

nagadanī niśā hajī pahōṁcī nathī.

નગળે દડાડે લોયના પોપડા પણ હણે.

nagaḷē daḍāḍē lōyanā pōpaḍā paṇa haṇē.

નગળે માટીએ રાંડ શરી.

nagaḷē māṭīē rāṁḍa śarī.

નાગર અચ્ચા, કથુ ન બોલે સર્યા

nāgara accā, kathu na bōlē saryā

નગુણે વાસો ન રાખીએ, સગુણની પત જાય;

naguṇē vāsō na rākhīē, saguṇanī pata jāya;

નગુણે વાસો ન રાખીએ, સગુણી પત જાય;

naguṇē vāsō na rākhīē, saguṇī pata jāya;

નહી મળે તેવી ચીજની ઇચ્છા—નહી આપી શકે તેવી ચી-

nahī maḷē tēvī cījanī icchā—nahī āpī śakē tēvī cī-

નહી મામાના કાના મામા.

nahī māmānā kānā māmā.

નહીં વિદ્યા નહીં બાહુબલ, નહીં પરચનકું દામ;

nahīṁ vidyā nahīṁ bāhubala, nahīṁ paracanakuṁ dāma;

નહીં વિદ્યા સમ ચક્ષુ કા, સત્ય સમ તપ ન હોય;

nahīṁ vidyā sama cakṣu kā, satya sama tapa na hōya;

નાહું હાથમાં ને નાકો.

nāhuṁ hāthamāṁ nē nākō.

નાક છે તો બધું જ છે.’ ‘નાક ગયા પછી જીવતર ધૂળ ’

nāka chē tō badhuṁ ja chē.’ ‘nāka gayā pachī jīvatara dhūḷa ’

‘નાક ઘસવું’ એનો અર્થ પરતાવા કરવા-માફી માગવી-મંગાવવી.

‘nāka ghasavuṁ’ ēnō artha paratāvā karavā-māphī māgavī-maṁgāvavī.

નાકા જેતાસો કહે, પંડિત પ્રેમી પ્રેમ.

nākā jētāsō kahē, paṁḍita prēmī prēma.

‘નાક કાપવું’ એટલે કે શોભા-આબરૂ ઓછી કરવી. કલંક લગાડવું.

‘nāka kāpavuṁ’ ēṭalē kē śōbhā-ābarū ōchī karavī. kalaṁka lagāḍavuṁ.

‘નાક નીચું થવું’—આબરૂ-કીર્તિ ઓછી થવી. ‘એ આવ્યો ખરો પણ નાક લઇને ગયો.’ આ પ્રયોગમાં માણુસના મહત્ત્વની તેની આબરૂની વાત કહેવાઇ છે. એ માનથી ગયો-શોભાથી ગયો. આમ અનેક રીતે સર્વ અંગોમાં નાકને જ શ્રેષ્ઠ ગણવામાં આવ્યું છે અને તેથી તેનો ઉપયોગ માણુસની શાખ-કીર્તિ-આબરૂમાં થવા પામ્યો છે.

‘nāka nīcuṁ thavuṁ’—ābarū-kīrti ōchī thavī. ‘ē āvyō kharō paṇa nāka lainē gayō.’ ā prayōgamāṁ māṇusanā mahattvanī tēnī ābarūnī vāta kahēvāi chē. ē mānathī gayō-śōbhāthī gayō. āma anēka rītē sarva aṁgōmāṁ nākanē ja śrēṣṭha gaṇavāmāṁ āvyuṁ chē anē tēthī tēnō upayōga māṇusanī śākha-kīrti-ābarūmāṁ thavā pāmyō chē.

નાક રાખ્યું તે જ અગત્યનું છે.

nāka rākhyuṁ tē ja agatyanuṁ chē.

નાક વગરનો નકટો

nāka vagaranō nakaṭō

નાકને માટે સંગ્રામ ખેલાયા

nākanē māṭē saṁgrāma khēlāyā

નખે ભરતા મુગલના ભારા, ધરડી લેંસ ને હેડે પાડા;

nakhē bharatā mugalanā bhārā, dharaḍī lēṁsa nē hēḍē pāḍā;

નખે ભોંય ખેતરવી.

nakhē bhōṁya khētaravī.

નળીની દહાડીના કસમથી

naḷīnī dahāḍīnā kasamathī

નામ ભજે મન બસ કરા, યહી બાત હે તંત; કાહેકુ પઢ પઢ મરે, કોટિ જ્ઞાનકે ગ્રન્થ.

nāma bhajē mana basa karā, yahī bāta hē taṁta; kāhēku paḍha paḍha marē, kōṭi jñānakē grantha.

નામ લીયા છન સખ લીયા, સકલ શાસ્ત્રે ભેદ; બિના નામ નર્કં ગયે, પઢ પઢ ચારે ભેદ.

nāma līyā chana sakha līyā, sakala śāstrē bhēda; binā nāma narkaṁ gayē, paḍha paḍha cārē bhēda.

નામ લીયે છાતી ફૂટે,

nāma līyē chātī phūṭē,

‘નામ મોટાં પણ દર્શન ખોટાં’

‘nāma mōṭāṁ paṇa darśana khōṭāṁ’

નામ ન લેવે દામકા, પાસ રખૈ નહીં ચીર;

nāma na lēvē dāmakā, pāsa rakhai nahīṁ cīra;

નામ ન લેવે દામકા, પાસ રખે નહીં ચીર;

nāma na lēvē dāmakā, pāsa rakhē nahīṁ cīra;

નામ પ્રમાણે કામ નહીં:લખમી વેચે લાકડાં, ધરપાળ માંગે ભીખ, અમરપાલ તો મરી ગયા, મારૂં તીતમતાલ નામજ ઠીક.

nāma pramāṇē kāma nahīṁ:lakhamī vēcē lākaḍāṁ, dharapāḷa māṁgē bhīkha, amarapāla tō marī gayā, mārūṁ tītamatāla nāmaja ṭhīka.

નામ તેને નાથ.

nāma tēnē nātha.

નંદકળાથી દેવ નાસે.

naṁdakaḷāthī dēva nāsē.

નાને ભડકે દીવાળી ને મોટે ભડકે હોળી, શેહેરમાં લુટે સાહુકાર ને વનમાં લુટે કોળી.

nānē bhaḍakē dīvāḷī nē mōṭē bhaḍakē hōḷī, śēhēramāṁ luṭē sāhukāra nē vanamāṁ luṭē kōḷī.

નાનેસ નાના હો રહ્યા, જયસી નાની ડૂબ; ઓર ઝાડ ઉડ જાયગે, ડૂબ ખુખહી ખુબ.

nānēsa nānā hō rahyā, jayasī nānī ḍūba; ōra jhāḍa uḍa jāyagē, ḍūba khukhahī khuba.

નાનેસૈ નાના હો રહા, જયસી નાની દૂખ;

nānēsai nānā hō rahā, jayasī nānī dūkha;

નાંખી મુખે હાથ, બણિયા સાથે બાઝતો;

nāṁkhī mukhē hātha, baṇiyā sāthē bājhatō;

નણુદી જહેજણી.

naṇudī jahējaṇī.

નાણું ઉછીનાં ક્યાં ન આપવાં?

nāṇuṁ uchīnāṁ kyāṁ na āpavāṁ?

નણુંદ આવ્યા પરોણુલે રે... ઊભાં નેવાં હેઠે રાજા; નણુંદ પરોણુલાં રે.

naṇuṁda āvyā parōṇulē rē... ūbhāṁ nēvāṁ hēṭhē rājā; naṇuṁda parōṇulāṁ rē.

નણુંદ જીમાઈ જેઠોતી આંગણુ આઈ

naṇuṁda jīmāī jēṭhōtī āṁgaṇu āī

નણુંદી જહેજણીઃ-

naṇuṁdī jahējaṇīḥ-

નફટ સાસુ ને નફટ વહુ, એએ કુળ લજમણ સહુ.

naphaṭa sāsu nē naphaṭa vahu, ēē kuḷa lajamaṇa sahu.

નફટને નાક નહીં, શૌન ત્યાં શરમ નહીં.

naphaṭanē nāka nahīṁ, śauna tyāṁ śarama nahīṁ.

નફતને નાંખ નહીં ને શાખને શેઆણુ નહીં.

naphatanē nāṁkha nahīṁ nē śākhanē śēāṇu nahīṁ.

નરા હર હુન્નરા

narā hara hunnarā

નારાયણ આ જગમેં, હય દો વરસુ સાર;

nārāyaṇa ā jagamēṁ, haya dō varasu sāra;

નારાયણ દે બાતકા, દીજે સદા બિસાર; કરી બુરાઈ ઓરને, આપ કિયે ઉપકાર.

nārāyaṇa dē bātakā, dījē sadā bisāra; karī burāī ōranē, āpa kiyē upakāra.

નારાયણ દે બાતકા, દીજે સદા બિસાર; કરી ખુરાઈ ઓરને, આપ કીયો ઉપકાર.

nārāyaṇa dē bātakā, dījē sadā bisāra; karī khurāī ōranē, āpa kīyō upakāra.

નારી ઘરનું નાક છે, નારી સુત દેનાર;

nārī gharanuṁ nāka chē, nārī suta dēnāra;

નારી નીકળે નેક તો, નરનું રાખે નામ;

nārī nīkaḷē nēka tō, naranuṁ rākhē nāma;

નારી વિણ નિદાય છે, નારી વિણ નહીં સુખ;

nārī viṇa nidāya chē, nārī viṇa nahīṁ sukha;

નસીબ વારે નસીબ વા, ક્યાં ઉડીને જાય; નાકેથી ઉડી વચમાં બેઠો, ત્યાં પણ લૂખું ખાય.

nasība vārē nasība vā, kyāṁ uḍīnē jāya; nākēthī uḍī vacamāṁ bēṭhō, tyāṁ paṇa lūkhuṁ khāya.

નસીબમાં હશે તે જ મને મળવાનું છે !

nasībamāṁ haśē tē ja manē maḷavānuṁ chē !

નસીબમાં હોય તો જ મળે

nasībamāṁ hōya tō ja maḷē

નસીબમાં હોય તો જ તે પામી શકે છે.

nasībamāṁ hōya tō ja tē pāmī śakē chē.

નસીબે જ આપ્યુ`

nasībē ja āpyu`

નસીણ-પ્રારબ્ધ છે જ પણ એ દુર્લભ છે. એ ભાગ્યને પામને માટે પ્રયત્ન તો કરવા જ રહ્યો. પ્રયત્ન વગર ભાગ્ય ફળતું નથી.

nasīṇa-prārabdha chē ja paṇa ē durlabha chē. ē bhāgyanē pāmanē māṭē prayatna tō karavā ja rahyō. prayatna vagara bhāgya phaḷatuṁ nathī.

નાત નાતનું ખાય છે મુસાભાઈનાં તો વા ને પાણી જ છે.

nāta nātanuṁ khāya chē musābhāīnāṁ tō vā nē pāṇī ja chē.

નાત નાતનું ખાય, મુસાભાઈના વા ને પાણી

nāta nātanuṁ khāya, musābhāīnā vā nē pāṇī

નાતરે જવું ને દહાડા ગાળવા તે છોકરાની હાણ.

nātarē javuṁ nē dahāḍā gāḷavā tē chōkarānī hāṇa.

નાથી માણસો બીએ તે માણસ ભલો કહેવાય નહી.

nāthī māṇasō bīē tē māṇasa bhalō kahēvāya nahī.

નવક્ષણીનો દમામ, ને નવલ્લુસના વાંધા.

navakṣaṇīnō damāma, nē navallusanā vāṁdhā.

નવલસા ગોરી.

navalasā gōrī.

નવલશા હીરજી

navalaśā hīrajī

નવાણનું નગારું ત્યાં પુંજીઆનું તગારું.

navāṇanuṁ nagāruṁ tyāṁ puṁjīānuṁ tagāruṁ.