બધી કહેવતોAll of them, by first letter.

મોર વગડામાં નાચ્યા કોણે જોયા?

mōra vagaḍāmāṁ nācyā kōṇē jōyā?

Talents, beauty, or achievements are wasted if there is no audience to appreciate them.

મોરામાં વાળા, પેહેલા મરે.

mōrāmāṁ vāḷā, pēhēlā marē.

Those who lead a dangerous charge or stand at the forefront of a conflict bear the greatest risk.

મોરના ઈંડાને ચીતરવા ન પડે

mōranā īṁḍānē cītaravā na paḍē

Good stock needs nothing added to it.

મોરનાં ઇડાં ચીતરવાં નહી પડે.

mōranāṁ iḍāṁ cītaravāṁ nahī paḍē.

Natural beauty or talent does not require artificial enhancement.

મોરનાં ઇંડાંને ચીતરવું પડે નહીં.

mōranāṁ iṁḍāṁnē cītaravuṁ paḍē nahīṁ.

Natural talent or inherent quality does not need to be taught or embellished.

મોસાળમાં જમણ અને મા પીરસનાર

mōsāḷamāṁ jamaṇa anē mā pīrasanāra

About as comfortably placed as a person can possibly be.

મોત આવશે એવી બીક રાખવી તે મોતને તેડવા બરાબર છે

mōta āvaśē ēvī bīka rākhavī tē mōtanē tēḍavā barābara chē

Constant fear of death prevents one from living fully.

મોટા બાપના દીકરા, ઘરમાં ન મળે ઠીકરાં.

mōṭā bāpanā dīkarā, gharamāṁ na maḷē ṭhīkarāṁ.

People who maintain a facade of wealth while living in poverty.

મોત ચોકસ છે, પણ વખત ચોકસ નથી, માટે સાવધ રહેવું.

mōta cōkasa chē, paṇa vakhata cōkasa nathī, māṭē sāvadha rahēvuṁ.

Since death is inevitable and unpredictable, one should always be prepared.

મોટા એટલા ખોટા.

mōṭā ēṭalā khōṭā.

People in high positions or with great pride are often prone to making significant mistakes.

મોટા કાનના કાચા.

mōṭā kānanā kācā.

Influential or powerful people are often easily swayed by gossip, flattery, or rumors.

મોટા કાનના કાયા.

mōṭā kānanā kāyā.

Said of someone who listens eagerly to all gossip or is easily swayed by what others say.

મોટા કરે મોટાઈ તે જોઈ ગરીબ જાય અટવાઈ.

mōṭā karē mōṭāī tē jōī garība jāya aṭavāī.

The actions of the wealthy or powerful often confuse or disadvantage the poor.

મોટા મચ્છ નાના માછલાંને ગળી જાય.

mōṭā maccha nānā māchalāṁnē gaḷī jāya.

The powerful exploit and destroy the weak.

મોટા માનના ભુખ્યા, ગરીબ ધાનના ભુખ્યા.

mōṭā mānanā bhukhyā, garība dhānanā bhukhyā.

Wealthy people seek social status and honor, while the impoverished only care about basic survival.

મોત નહી હોતે તે આપણે કેમ હોતે. મંડલીમાં એક રમુજી હોય તે આખી મંડલીને ખુશી કરે.

mōta nahī hōtē tē āpaṇē kēma hōtē. maṁḍalīmāṁ ēka ramujī hōya tē ākhī maṁḍalīnē khuśī karē.

Death is a natural part of life, and a humorous person brings joy to a gathering.

મોટા સંગ મોટા મળે, કરે શોખની વાત;

mōṭā saṁga mōṭā maḷē, karē śōkhanī vāta;

People of similar status and nature naturally seek out each other's company and share common interests.

મોટા સાથે મોહી, તે ઝાંઝર બેડી જોઇ.

mōṭā sāthē mōhī, tē jhāṁjhara bēḍī jōi.

Associating with powerful or wealthy people often brings restrictions and loss of freedom instead of happiness.

મોટા સાથે મોહી, તે ઝાંઝર બેઠી આઇ.

mōṭā sāthē mōhī, tē jhāṁjhara bēṭhī āi.

Said of a humble person who aspires to mingle with high society and puts on grand airs.

મોટાઈના વખતમાં ગરીબાઈને ઈઆદ કરતાં રહેવું.

mōṭāīnā vakhatamāṁ garībāīnē īāda karatāṁ rahēvuṁ.

One should remain humble and remember their past struggles even when successful.

મોટાં છોરૂ સાસરે સારાં.

mōṭāṁ chōrū sāsarē sārāṁ.

Adult children belong in their own homes rather than remaining dependent on their parents.

મોટાના ઘરના પોલા વાંસા.

mōṭānā gharanā pōlā vāṁsā.

Behind the grand exterior of prominent families often lies internal weakness or poverty.

મોટાના મંદવાડ ને ગરીબનું છીનાળું તુરત છતું થાય.

mōṭānā maṁdavāḍa nē garībanuṁ chīnāḷuṁ turata chatuṁ thāya.

Observes that prominent people's minor troubles and poor people's misdeeds quickly become public knowledge.

મોટાના મંદવાડ ને ગરીબનું છીણાણું તુરત છતું થાય.

mōṭānā maṁdavāḍa nē garībanuṁ chīṇāṇuṁ turata chatuṁ thāya.

The private struggles of both the rich and the poor eventually become public knowledge.

મોટાના પગરખામાં પગ ઘલાય નહીં.

mōṭānā pagarakhāmāṁ paga ghalāya nahīṁ.

It is foolish and dangerous to try to imitate or match the lifestyle and power of those far above your status.

મોટાના પુત, ને ગધાનાં મુત.

mōṭānā puta, nē gadhānāṁ muta.

Spoiled children of wealthy or powerful families are often worthless and offensive.

મોટાના પુત, ને ગધાનાં સુત.

mōṭānā puta, nē gadhānāṁ suta.

Criticizes the worthless or spoiled children of wealthy and influential parents.

મોટાનાં પરણે રીતે, ને ગરીબનાં પરણે ગીતે.

mōṭānāṁ paraṇē rītē, nē garībanāṁ paraṇē gītē.

Wealthy families emphasize expensive ceremony for weddings, whereas poor families celebrate with simple cheer.

મોટાને દુઃખ છે.

mōṭānē duḥkha chē.

High status and great wealth bring heavy responsibilities and anxieties.

મોટાને જોઇ નાનાને વીસારી દેતા ના.

mōṭānē jōi nānānē vīsārī dētā nā.

One should not ignore humble people or small things just because they have achieved success.

મોતને મુહરત કે મુદત નહીં.

mōtanē muharata kē mudata nahīṁ.

Death is unpredictable.

મોટાની જીભમાં કામ થાય.

mōṭānī jībhamāṁ kāma thāya.

A powerful person's word is enough to get things accomplished.

મોતની ખોટ કદી પુરાય નહી.

mōtanī khōṭa kadī purāya nahī.

The death of a loved one is an irreplaceable loss.

મોટાંનાં પરણે રીતે, ને ગરીબનાં પરણે ગીતે.

mōṭāṁnāṁ paraṇē rītē, nē garībanāṁ paraṇē gītē.

Wealthy families celebrate weddings with expensive rituals and displays, while poor families celebrate with simple joy and singing.

મોટાઓએ મોટાઈ પોતે બોલવી નહી, હીરા પોતાની કીમત પોતેજ કહેતો નથી.

mōṭāōē mōṭāī pōtē bōlavī nahī, hīrā pōtānī kīmata pōtēja kahētō nathī.

Truly great people do not need to boast about themselves.

મોટાઓના ગધેડા ચરાવવામાંથી ફાયદો.

mōṭāōnā gadhēḍā carāvavāmāṁthī phāyadō.

It refers to gaining some advantage by serving powerful people, even in menial tasks.

મોટાઓને ફીકર ઘણી.

mōṭāōnē phīkara ghaṇī.

High status or wealth comes with significant responsibilities and anxieties.

મોટે ઘરના મેહેરબાઈ.

mōṭē gharanā mēhērabāī.

It is used to describe someone who acts with the airs of the wealthy.

મોટે ઘેરની મોટી વાત ને અરધી રાતલીપર આખી રાત.

mōṭē ghēranī mōṭī vāta nē aradhī rātalīpara ākhī rāta.

It refers to the empty or excessive talk of wealthy people that lasts indefinitely.

મોટી આશા લાંબી ચીંતા ઉપજાવે.

mōṭī āśā lāṁbī cīṁtā upajāvē.

High expectations lead to prolonged anxiety.

મોટી દોલત મોટી ગોલામગીરી જેવી છે.

mōṭī dōlata mōṭī gōlāmagīrī jēvī chē.

Great wealth brings with it the burden of managing it, which can feel like servitude.

મોટી હજામત ને મેલે લુગડે, તે વગર ગુન્હે ચોર.

mōṭī hajāmata nē mēlē lugaḍē, tē vagara gunhē cōra.

Looking untidy or suspicious causes people to judge and accuse someone without evidence of wrongdoing.

મોતિયા મરી જવા

mōtiyā marī javā

To have the heart go out of you completely.

મોટું પેટ રાખવું

mōṭuṁ pēṭa rākhavuṁ

To be big enough about a thing to swallow it and say nothing.

મૃગશર ન વાયા વાયરા, આદ્રા ન લુઠા મેહ;

mr̥gaśara na vāyā vāyarā, ādrā na luṭhā mēha;

A failure of seasonal weather signs leads to a failed harvest.

મૃગશર ન વાયા વાયરા, આદ્રા ન વુઠા મેહ;

mr̥gaśara na vāyā vāyarā, ādrā na vuṭhā mēha;

Said when crucial seasonal weather patterns fail, bringing widespread agricultural distress.

મુઆ હઠીલા લોક, જે હઠ નહી છોડે, પોતે દુઃખી થઈ બીજાને દુઃખી કરે.

muā haṭhīlā lōka, jē haṭha nahī chōḍē, pōtē duḥkhī thaī bījānē duḥkhī karē.

Stubbornness leads to misery for both the person and those around them.

મુઆ પછવાડે માલ, ગોલણ મર ગાડાં ભરે.

muā pachavāḍē māla, gōlaṇa mara gāḍāṁ bharē.

Said of someone indifferent to what happens to their wealth after death.

મુઆ પછવાડે માલ, ગોલણુ મર ગાડાં ભરે.

muā pachavāḍē māla, gōlaṇu mara gāḍāṁ bharē.

Said of someone who is indifferent to what happens after they are gone.

મુઆ પછી સૌ વખણાય.

muā pachī sau vakhaṇāya.

People are often valued only after they are gone.

મુઆ તેની કયામત થઈ.

muā tēnī kayāmata thaī.

The reckoning is not somewhere in the future for him.

મુઆને નામે મેજબાની.

muānē nāmē mējabānī.

Used when someone benefits from the misfortune or death of another.

મુછ મેળાવા પાઘડી, ચોથી ચતુરાઇ જણ;

mucha mēḷāvā pāghaḍī, cōthī caturāi jaṇa;

True manhood and respectability require not just physical appearance and attire, but also intelligence and wisdom.

મૂછ ઉપર લીંબુ રહે તેવા.

mūcha upara līṁbu rahē tēvā.

Said of a highly masculine, proud, or wealthy and influential man.

મૂછાં બાંગ પુકારે, કાઇને બોલાવા જાય નહીં.

mūchāṁ bāṁga pukārē, kāinē bōlāvā jāya nahīṁ.

True dignity and authority command respect naturally without needing to beg for attention.

મૂછનો દોરો ફૂટવો

mūchanō dōrō phūṭavō

To be only just old enough to count as a man.

મૂછે વળ આપવો

mūchē vaḷa āpavō

To swagger about it.

મુદદાલ તોએ વેળાવીઓ, પુટેલ તોએ ખોખ;

mudadāla tōē vēḷāvīō, puṭēla tōē khōkha;

Even in a useless or damaged state, certain things or relationships still hold some basic association or value.

મુઢની સોબતમાં જ્ઞાનની કતાઈ.

muḍhanī sōbatamāṁ jñānanī katāī.

Associating with ignorant people diminishes one's own wisdom.

મૂડી કરતાં વ્યાજ વધુ વહાલું હોય

mūḍī karatāṁ vyāja vadhu vahāluṁ hōya

Grandchildren are loved more than one's own children ever were.

મૂઈ ભેંશના ડોળા મોટા

mūī bhēṁśanā ḍōḷā mōṭā

A thing looks a great deal bigger once you have lost it.

મુઇ કમજાત બહુરી, મરદનું ઘર નહી જાલવે.

mui kamajāta bahurī, maradanuṁ ghara nahī jālavē.

It is a derogatory remark about a woman who is perceived as incapable of managing a household.

મુજકું તો મે તુજકું.

mujakuṁ tō mē tujakuṁ.

What I give to you, I expect in return.

મુખ મીઠાં મનમાં કપટ, સ્વાર્થ લગી સગાહ છે,

mukha mīṭhāṁ manamāṁ kapaṭa, svārtha lagī sagāha chē,

Selfish friends maintain friendly ties only as long as they serve their own personal gain.

મુખ મીઠાં મનમાં કપટ, સ્વાર્થ લગી સગાઈ છે, કદી જોખમકારી જીવને મૂર્ખની મિત્રાઈ છે.

mukha mīṭhāṁ manamāṁ kapaṭa, svārtha lagī sagāī chē, kadī jōkhamakārī jīvanē mūrkhanī mitrāī chē.

Beware of people who use flattery for selfish gain.

મુખમાં રામ ને બગલમાં છુરી

mukhamāṁ rāma nē bagalamāṁ churī

Pious talk from somebody who means you harm.

મુખમાં રામ ને બગલમાં છુરી, ભણે ગણે ને દીઆનત ખુરી.

mukhamāṁ rāma nē bagalamāṁ churī, bhaṇē gaṇē nē dīānata khurī.

It describes a hypocrite who speaks of piety while harboring malicious intent.

મુખમેં મીઠા મીટત નહીં, દુઃખમેં રહેવે દુર;

mukhamēṁ mīṭhā mīṭata nahīṁ, duḥkhamēṁ rahēvē dura;

Said of fair-weather friends who are full of sweet words but completely abandon you when you face adversity.

મુખમેં રામ બગલમેં છુરી, ભગત થયા પણ દાનત ખુરી.

mukhamēṁ rāma bagalamēṁ churī, bhagata thayā paṇa dānata khurī.

Said of a hypocrite who speaks piously while harboring malicious intent.

મુખથી બોલવે ભંડોળ જણાય.

mukhathī bōlavē bhaṁḍōḷa jaṇāya.

It is used to say that a person's background or character is revealed by how they speak.

મુખે માંડી મોકાણ, છવતાં કાઈએ જાણ્યા નહીં;

mukhē māṁḍī mōkāṇa, chavatāṁ kāīē jāṇyā nahīṁ;

Said of hypocrites who show great grief after someone's death but neglected them when they were alive.

મુકીએ ખસતું તો આવે હસતું.

mukīē khasatuṁ tō āvē hasatuṁ.

Letting go of anger leads to happiness.

મૂકીએ ખસતું તો આવે હસતું. વાર્યા ન વળે, હાર્યા, વળે.

mūkīē khasatuṁ tō āvē hasatuṁ. vāryā na vaḷē, hāryā, vaḷē.

Some people only change their behavior after they have been thoroughly beaten or humbled by circumstances.

મુક્તા મનુષ્ય તનું પાયકે, કરત ન હરિસેં હેત;

muktā manuṣya tanuṁ pāyakē, karata na harisēṁ hēta;

A person who wastes the rare opportunity of human birth without devotion lives a meaningless, ghost-like existence burdened by sin.

મુલાકાત દોસતીને સજીવન રાખે છે.

mulākāta dōsatīnē sajīvana rākhē chē.

Regular contact is necessary to maintain a friendship.

મૂળમાં મૂળછ કુંવારા, ને સાળાનું લગન પૂછે.

mūḷamāṁ mūḷacha kuṁvārā, nē sāḷānuṁ lagana pūchē.

Said of someone who has not solved their own basic problems yet busies themselves with the affairs of others.

મુલમાં સાટું, કાંઇ તોલમાં સાટું નહીં.

mulamāṁ sāṭuṁ, kāṁi tōlamāṁ sāṭuṁ nahīṁ.

It refers to a fundamental agreement that overrides minor details.

મુલતવી રાખવાના માઠાં ફળ.

mulatavī rākhavānā māṭhāṁ phaḷa.

Procrastination leads to negative consequences.

મુલ્લાની દોડ મસીદ સુધી

mullānī dōḍa masīda sudhī

A person's reach ends at the edge of their own small world.

મુંબઈ માસ્તર, હાથમાં છત્તર ને ખીસામાં પત્તર.

muṁbaī māstara, hāthamāṁ chattara nē khīsāmāṁ pattara.

People often maintain a facade of status while being financially destitute.

મુંબઈ માસ્તર, હાથમાં છત્તર ને ખીસામાં પત્થર.

muṁbaī māstara, hāthamāṁ chattara nē khīsāmāṁ patthara.

Mocks a city worker who puts on impressive outward airs while possessing no real money.

મુના લેવન પિયુ ગયે, સુના કર ગયે દેશ;

munā lēvana piyu gayē, sunā kara gayē dēśa;

Pursuing material wealth often requires sacrificing the warmth and presence of loved ones.

મૂંગો મકોડો મણ ગોળ ખાય.

mūṁgō makōḍō maṇa gōḷa khāya.

The one who says nothing is quietly taking the most.

મુઓ જુઠો ચાતુર, જે ડોલ ધાલી રીસીઆરી કરી અકડે.

muō juṭhō cātura, jē ḍōla dhālī rīsīārī karī akaḍē.

It criticizes a clever liar who uses pretense to manipulate situations.

મુફલેસી સાથે પાપ જોડાય છે.

muphalēsī sāthē pāpa jōḍāya chē.

It is used to say that poverty often leads to desperate or sinful acts.

મુફતકા ચંદન ઘસબે લાલીઆ.

muphatakā caṁdana ghasabē lālīā.

People are eager to take advantage of free resources.

મુફતકા ચંદન ઘસબે લાલીઆ. ૧૦

muphatakā caṁdana ghasabē lālīā. 10

Said of someone who squanders or uses goods freely because someone else pays for them.

મુરખ આગળ ડહાપણની વાત કરવાથી તે કરનારનું મોહં દુખે

murakha āgaḷa ḍahāpaṇanī vāta karavāthī tē karanāranuṁ mōhaṁ dukhē

It is used to advise against wasting time trying to educate the ignorant.

મુરખ હીરાની કીંમત શું જાણે?

murakha hīrānī kīṁmata śuṁ jāṇē?

It is used to say that an ignorant person cannot appreciate true worth.

મુરખ માણસ સદા કમનસીબ રહેતો નથી, અને ડાહ્યા માણસ સદા ફતેહ મેળવતો નથી.

murakha māṇasa sadā kamanasība rahētō nathī, anē ḍāhyā māṇasa sadā phatēha mēḷavatō nathī.

It is used to say that success and failure are not solely dependent on intelligence.

મુરખ મીઠું બોલી જાણે નહી.

murakha mīṭhuṁ bōlī jāṇē nahī.

It is used to describe the lack of social grace in a fool.

મૂરખ મિત્ર કરતાં દાનો દુશ્મન સારો

mūrakha mitra karatāṁ dānō duśmana sārō

You can work out what an enemy will do; a fool on your own side you cannot.

મૂરખના ગાડાં ન ભરાય

mūrakhanā gāḍāṁ na bharāya

There is no organising them and no counting on them.

મુરખના હાથમાં દોલતનો જેર ઉપયોગ થાય.

murakhanā hāthamāṁ dōlatanō jēra upayōga thāya.

Wealth is wasted when possessed by someone without wisdom.

મુરખને સઉ હીણે.

murakhanē sau hīṇē.

It is used to state that fools are universally disrespected.

મૂરખની માથે શિંગડા ન ઉગે

mūrakhanī māthē śiṁgaḍā na ugē

There is no mark on them — you only find out by dealing with them.

મુરખો જમવાનું કરે તે ડાહ્યાઓ જમી જાય.

murakhō jamavānuṁ karē tē ḍāhyāō jamī jāya.

Hard work by the foolish often benefits the clever.

મૂર્ખના સરદાર વિષે

mūrkhanā saradāra viṣē

Said of someone who exhibits extreme foolishness, particularly by harboring malice toward their own family while seeking the company of outsiders.

મૂર્ખનાં ગામ જુદાં નથી વસતાં.

mūrkhanāṁ gāma judāṁ nathī vasatāṁ.

Foolish people live everywhere among ordinary society rather than in isolation.

મૂર્ખનાં લક્ષણ.

mūrkhanāṁ lakṣaṇa.

Fools are easily identified by their behavior and lack of common sense.

મૂર્ખને કઈ પેરે સમજાવું, એને નિશ્ચે નરકમાં જાવું.

mūrkhanē kaī pērē samajāvuṁ, ēnē niścē narakamāṁ jāvuṁ.

It is impossible to teach someone who refuses to learn.

મૂર્ખને કઈ પેરે સમજવું, એને નિશ્ચે નરકમાં જવું.

mūrkhanē kaī pērē samajavuṁ, ēnē niścē narakamāṁ javuṁ.

Attempting to reason with a foolish person is futile because they are set on their self-destructive path.

મૂર્ખાઓના ગામમાં ધુતારા વસે, ધપ્પા પડે ને ખડખડ હસે.

mūrkhāōnā gāmamāṁ dhutārā vasē, dhappā paḍē nē khaḍakhaḍa hasē.

Con artists easily thrive and exploit people in a community of gullible fools.

મુસાફરો અને જાનવરોને રાહત મળે તેવા ધરમે કરો.

musāpharō anē jānavarōnē rāhata maḷē tēvā dharamē karō.

It is used to encourage acts of public service.

મુશ્કેલીમાં મિત્રની, ખરી કસોટી થાય;

muśkēlīmāṁ mitranī, kharī kasōṭī thāya;

You only know who your real friends are when you face hardship.

મુઠીમાંના જીતે ને ઓટીમાંના હારે.

muṭhīmāṁnā jītē nē ōṭīmāṁnā hārē.

It refers to losing something that was already within one's grasp.

મુવા નહી કહેતાં “પાછા થયા” કહેવું.

muvā nahī kahētāṁ “pāchā thayā” kahēvuṁ.

It is used to suggest using euphemisms for death.

મુવા નહિ ને પાછા થયા

muvā nahi nē pāchā thayā

Turning up once more precisely when nobody wanted it.

મુવા તે બરીએલો, જે ભંગ કરાવે રંગમાં.

muvā tē barīēlō, jē bhaṁga karāvē raṁgamāṁ.

It criticizes those who spoil the joy or mood of a gathering.

મુવાને મર કહે નહીં.

muvānē mara kahē nahīṁ.

There is no point in threatening or punishing someone who is already completely ruined or powerless.

મુવેકું ઢાંકણ કરે, છતેકા શણગાર.

muvēkuṁ ḍhāṁkaṇa karē, chatēkā śaṇagāra.

True love or goodness is like cotton, which serves to cover the dead as a shroud and adorn the living as clothing.

મુવું મુવાગત, જીવતું જીવતાગત.

muvuṁ muvāgata, jīvatuṁ jīvatāgata.

Life must go on for the living, and one cannot remain forever bound to those who have passed away.

૧ મુલસે આએ ઇસ ગુલસે ગયે, નફેમે દો જીત્યાં.

1 mulasē āē isa gulasē gayē, naphēmē dō jītyāṁ.

૨૩૪ મે

234 mē

ામતી તુટે પણ દમરી છુટે નહી.

āmatī tuṭē paṇa damarī chuṭē nahī.

‘મા કરતાં વધારે હેત હેમાડે તે ‘ડાકણ’ કહેવતે.

‘mā karatāṁ vadhārē hēta hēmāḍē tē ‘ḍākaṇa’ kahēvatē.

મા મા ફેરવી તોલ.

mā mā phēravī tōla.

' મા માધા બરસં માતા પરસે-ભૂષા ના તરસે.'

' mā mādhā barasaṁ mātā parasē-bhūṣā nā tarasē.'

મા પણ મારા આધાર, ગોસલ કોણ ચણાવશે; ગયા ચણાવ્યા તાર, જીવતાં નતર આવશે.

mā paṇa mārā ādhāra, gōsala kōṇa caṇāvaśē; gayā caṇāvyā tāra, jīvatāṁ natara āvaśē.

‘મા તે મા બીજા સંસારના વા’

‘mā tē mā bījā saṁsāranā vā’

‘મા તે મા બીજા વગડાના વા.’

‘mā tē mā bījā vagaḍānā vā.’

માભી મરે તે મહા દુઃખ.

mābhī marē tē mahā duḥkha.

મછીની જાત ઊંગા.

machīnī jāta ūṁgā.

મડાવાને

maḍāvānē

મધમાખીને છેડવાથી ડંખ જ મળશે.’

madhamākhīnē chēḍavāthī ḍaṁkha ja maḷaśē.’

મધુર અનસે જાત મીટ, ઉત્તમ જન અભિમાન; તનક સીતલ જલસે મીટે, જયસે દુધ ઉફાન.

madhura anasē jāta mīṭa, uttama jana abhimāna; tanaka sītala jalasē mīṭē, jayasē dudha uphāna.

મધુર વનસૈં જાત મીટ, ઉતમ જન અભિમાન;

madhura vanasaiṁ jāta mīṭa, utama jana abhimāna;

મધ્ય ભારતીય પોપાખાઈઈ

madhya bhāratīya pōpākhāīī

માગન ગયે સો મર ગયે, મરે ન માગન જાઈ;

māgana gayē sō mara gayē, marē na māgana jāī;

મગત તંત્યા, માયા તછ, તછ્યા તન ઉચાટ;

magata taṁtyā, māyā tacha, tachyā tana ucāṭa;

માગ્યા મેહ વરસ્યા. માગ્યા મેહ વરસે નહીં.

māgyā mēha varasyā. māgyā mēha varasē nahīṁ.

મહા માસ અર્ધે, તે કામર મુકા ખાંધે.

mahā māsa ardhē, tē kāmara mukā khāṁdhē.

મહા પોસ તે ઠંડીથી મરીઆ પેટમાં ખાસ.

mahā pōsa tē ṭhaṁḍīthī marīā pēṭamāṁ khāsa.

મહાબત અચ્છી બેઠીયે, ખાઈએ નાગર પાન;

mahābata acchī bēṭhīyē, khāīē nāgara pāna;

મહાજન માબાપ છે, પણ મારી ખીલી ખસે નહિ

mahājana mābāpa chē, paṇa mārī khīlī khasē nahi

મહાજન માબાપ છે, પણ મારી ખીલી ખસે નહીં

mahājana mābāpa chē, paṇa mārī khīlī khasē nahīṁ

મહેમાન હેવાન ક્યારે કહેવાય કે ?

mahēmāna hēvāna kyārē kahēvāya kē ?

મહેમાન માથાનો મળ્યો.

mahēmāna māthānō maḷyō.

મહેમાનોને માન, દિલ ભરી દ્રાઈને દીધાં નહીં;

mahēmānōnē māna, dila bharī drāīnē dīdhāṁ nahīṁ;

મહો આંધી કંકાડી દળાય નહીં.

mahō āṁdhī kaṁkāḍī daḷāya nahīṁ.

મૈત્રી ( દોસ્તી )

maitrī ( dōstī )

મજ મોંઘી, કુજેતી સોંઘી.

maja mōṁghī, kujētī sōṁghī.

મા’જન માબાપ આય, પણ મુજી ખીલી નૈં-ખિસે

mā’jana mābāpa āya, paṇa mujī khīlī naiṁ-khisē

માખા વરખા.

mākhā varakhā.

માખી મંકોડા સુરખ નર, સદા રહે લપટાય;

mākhī maṁkōḍā surakha nara, sadā rahē lapaṭāya;

માલ ભલે લૂંટી ગયા પણ ભરતિયું પાસે છેને?

māla bhalē lūṁṭī gayā paṇa bharatiyuṁ pāsē chēnē?

માલા બિયારી ક્યા કરે, મેલ રહા મનમાંહી.

mālā biyārī kyā karē, mēla rahā manamāṁhī.

માલા મુજસેં લડ પડી, કાહે પીરાવત મોહે; જો દિલ ફૈરે આપકા, રામ મીલાવું તોહે.

mālā mujasēṁ laḍa paḍī, kāhē pīrāvata mōhē; jō dila phairē āpakā, rāma mīlāvuṁ tōhē.

માલા તિલક બનાયકે, ધર્મ બિચાર જો નાંહી; માલા બિચારી ક્યા કરે, મેલ રહા મનમાંહી.

mālā tilaka banāyakē, dharma bicāra jō nāṁhī; mālā bicārī kyā karē, mēla rahā manamāṁhī.

મમત તજ્યો, માયા તજી, તજીયા તન ઉચાટ;

mamata tajyō, māyā tajī, tajīyā tana ucāṭa;

માં કઈં જ આવતું નથી. એ

māṁ kaīṁ ja āvatuṁ nathī. ē

માં મેં બડા કે મેશ ભાઇ? મા કહે-એક ઠેર દુસરા કસાઈ.

māṁ mēṁ baḍā kē mēśa bhāi? mā kahē-ēka ṭhēra dusarā kasāī.

મન બાની કાયા ક્રૂર, ઓરનકું સંતાપે સુર, કામ ક્રોધ હે હજુર, બિધિને ક્યું ધણો રે?

mana bānī kāyā krūra, ōranakuṁ saṁtāpē sura, kāma krōdha hē hajura, bidhinē kyuṁ dhaṇō rē?

મન ભાવે તાકું મીલી, ઘટમેં આત સમાય.

mana bhāvē tākuṁ mīlī, ghaṭamēṁ āta samāya.

મન કહે થોડે ચડુ, મોતી પહેરું કાન;

mana kahē thōḍē caḍu, mōtī pahēruṁ kāna;

મન કે હારે હાર હાય

mana kē hārē hāra hāya

મન કે જીતે જીત.

mana kē jītē jīta.

મન ખાની કાયા કુર, ઓરનકું સંતાપે સુર, કામ ક્રોધ. હે હજીર, બિધિને કર્યું ઘણો રે? કહત હે કવિ ગંગ, શાહનકે શાહુ સુનો, દુનિયામેં દુઃખ એક, દુરિનજકા બડો હય.

mana khānī kāyā kura, ōranakuṁ saṁtāpē sura, kāma krōdha. hē hajīra, bidhinē karyuṁ ghaṇō rē? kahata hē kavi gaṁga, śāhanakē śāhu sunō, duniyāmēṁ duḥkha ēka, durinajakā baḍō haya.

મન મજુસ ગુન રતન, ચુપ કર દીજે તાલ; ખીન ધરાક ન બોલીએ, કુંચી શબ્દ રસાલ.

mana majusa guna ratana, cupa kara dījē tāla; khīna dharāka na bōlīē, kuṁcī śabda rasāla.

મન મજુસ ગુન રતન, ચુપ કર દીજે તાલ; ખીન ધરાક ન ખેલીએ, કુંચી શબ્દ રસાલ.

mana majusa guna ratana, cupa kara dījē tāla; khīna dharāka na khēlīē, kuṁcī śabda rasāla.

મન મેલા તન ઊજલા, બગલા કપટી અંગ;

mana mēlā tana ūjalā, bagalā kapaṭī aṁga;

મન મેવાસી મુંડીએ, કેશહી મુંડે કાહે; જો ક્રીયા સો મન ક્રીયા, કેશ ક્રીયા કછુ નાહે.

mana mēvāsī muṁḍīē, kēśahī muṁḍē kāhē; jō krīyā sō mana krīyā, kēśa krīyā kachu nāhē.

મન મિલે તો કરીએ મેલા, ચિત્ત મિલે-હા રહીએ ચેલા;

mana milē tō karīē mēlā, citta milē-hā rahīē cēlā;

મન મોતી ઓર દુધકા, તીને એક સ્વભાવ;

mana mōtī ōra dudhakā, tīnē ēka svabhāva;

મન મોતી ઓર દુધકા, તોને એક સ્વભાવ;

mana mōtī ōra dudhakā, tōnē ēka svabhāva;

માન નહીં અપમાન નહીં, ઐૈસે સિતલ સંત;

māna nahīṁ apamāna nahīṁ, aiaisē sitala saṁta;

માન નહીં અપમાન નહીં, ઐસે સિતલ સંત;

māna nahīṁ apamāna nahīṁ, aisē sitala saṁta;

મન પંખી બિન પંખેકા, લખ જોજન ઉડ જાય; મન ભાવે તાકું મીલી, ઘટમેં આત સમાય.

mana paṁkhī bina paṁkhēkā, lakha jōjana uḍa jāya; mana bhāvē tākuṁ mīlī, ghaṭamēṁ āta samāya.

મન સબપર અસ્વાર હૈ, પીડા કરે અનંત; મનહીપર અસ્વાર રહે, કાઈક વિરલા સંત.

mana sabapara asvāra hai, pīḍā karē anaṁta; manahīpara asvāra rahē, kāīka viralā saṁta.

મન ટોંગી મન ધૂર્ત છે, મન મેગળ સમાન;

mana ṭōṁgī mana dhūrta chē, mana mēgaḷa samāna;

મનહીપર અસ્વાર રહે, કોઇક વિરલા સંત.

manahīpara asvāra rahē, kōika viralā saṁta.

મનકા મસ્તક મુંડ લે, કામ ક્રોધકા કેશ; જો પાંચું વશ કરે, ચેલા સબહી દેશ.

manakā mastaka muṁḍa lē, kāma krōdhakā kēśa; jō pāṁcuṁ vaśa karē, cēlā sabahī dēśa.

મનકે હારે હાર હય, મનકે જીતે જીત;

manakē hārē hāra haya, manakē jītē jīta;

માનમર્યાદાનું પ્રતીક-પાઘડી

mānamaryādānuṁ pratīka-pāghaḍī

મનના આરઇઆ (બાર માણસ મન ચાવલ ખાનાર) મેટે રામ પોકારે ને પગે માછલાં મારે.

mananā āraiā (bāra māṇasa mana cāvala khānāra) mēṭē rāma pōkārē nē pagē māchalāṁ mārē.

મનાની ચીપ પરના ધાઇધારા.

manānī cīpa paranā dhāidhārā.

મનનો મેલ જાય તો જ પવિત્રતાને પામી શકાય. એ વગર નહિ. સ્પષ્ટ કહ્યું છે કબીરે-

mananō mēla jāya tō ja pavitratānē pāmī śakāya. ē vagara nahi. spaṣṭa kahyuṁ chē kabīrē-

માણસ જોઇએ વસી ને સુનું જોઇએ કસી.

māṇasa jōiē vasī nē sunuṁ jōiē kasī.

માનતા રહેવું.

mānatā rahēvuṁ.

માણતું રાંધે ત્યારે પવાલાનું દાઝે.

māṇatuṁ rāṁdhē tyārē pavālānuṁ dājhē.

મંછા ડાકાણ જ છે. છોકરાંઓને ભરખી જાય છે....

maṁchā ḍākāṇa ja chē. chōkarāṁōnē bharakhī jāya chē....

માંડવાની શોભા માણસે.

māṁḍavānī śōbhā māṇasē.

મને ભૈંસ આપો

manē bhaiṁsa āpō

માણેરા મત રાય, મા કર આંખે રાતીઆ; કુળમાં લાગે ખોય, મરતાં મા ન સંભારીએ.

māṇērā mata rāya, mā kara āṁkhē rātīā; kuḷamāṁ lāgē khōya, maratāṁ mā na saṁbhārīē.

માણેરા મત રાય, મા કર આંખ્યો રાતીઓ;

māṇērā mata rāya, mā kara āṁkhyō rātīō;

માની જાણી બહેન મળી,

mānī jāṇī bahēna maḷī,

માની ફુગ્યો ફુ લેશે, કાંઈ મેટલી તો નહીં લે.

mānī phugyō phu lēśē, kāṁī mēṭalī tō nahīṁ lē.

માંકડને મોં આવવું

māṁkaḍanē mōṁ āvavuṁ

માંખી ચંદન પરહરે, દુરગંધ હોય ત્યાં જાય;

māṁkhī caṁdana paraharē, duragaṁdha hōya tyāṁ jāya;

માંખી ચંદન પરહરે, દુર્ગંધ હોય ત્યાં જાય;

māṁkhī caṁdana paraharē, durgaṁdha hōya tyāṁ jāya;

મનુષ્ય પ્રયત્ન અને ઈશ્વર કૃપા.

manuṣya prayatna anē īśvara kr̥pā.

મનુષ્યોમાં નાઈ તથા પક્ષીઓમાં કાગડો ધૂર્ત હોય છે.

manuṣyōmāṁ nāī tathā pakṣīōmāṁ kāgaḍō dhūrta hōya chē.

માણુસું સાચું જજો, પણ નવટાંકનું નાક ન જશો

māṇusuṁ sācuṁ jajō, paṇa navaṭāṁkanuṁ nāka na jaśō

‘માણુસું સાચું જજો, પણ ટીચકા જેટલું નાક ન જજો,’ આજ કહેવત થોડાક ફેરફાર સાથે બીજી રીતે પણ પ્રચલિત છે- ‘માણુસું સાચું જજો, પણ નવટાંકનું નાક ન જશો.’ એમાં બંનેનો અર્થ સરખો જ છે. માથા કરતાં નાકનું મહત્ત્વ વધુ ગણાયું છે. નાક અણીયારું હોય-નોકવાળો હોય તે ધરાવનાર રૂપાળો, સુંદર-નોકીલો ગણાય છે. પણ નાક જે ચીખું હશે-ચપટું કે ખોડવાળું કે પછી બેઠેલું હશે તો તે માણુસને કદરૂપો-બેડોળ નકટો ગણવામાં આવશે.

‘māṇusuṁ sācuṁ jajō, paṇa ṭīcakā jēṭaluṁ nāka na jajō,’ āja kahēvata thōḍāka phēraphāra sāthē bījī rītē paṇa pracalita chē- ‘māṇusuṁ sācuṁ jajō, paṇa navaṭāṁkanuṁ nāka na jaśō.’ ēmāṁ baṁnēnō artha sarakhō ja chē. māthā karatāṁ nākanuṁ mahattva vadhu gaṇāyuṁ chē. nāka aṇīyāruṁ hōya-nōkavāḷō hōya tē dharāvanāra rūpāḷō, suṁdara-nōkīlō gaṇāya chē. paṇa nāka jē cīkhuṁ haśē-capaṭuṁ kē khōḍavāḷuṁ kē pachī bēṭhēluṁ haśē tō tē māṇusanē kadarūpō-bēḍōḷa nakaṭō gaṇavāmāṁ āvaśē.

માન્યા ચાર મરે નહીં.

mānyā cāra marē nahīṁ.

માન્યા કરતાં રેકડું સારું.

mānyā karatāṁ rēkaḍuṁ sāruṁ.

માન્યા કરતાં રેકનું સારું.

mānyā karatāṁ rēkanuṁ sāruṁ.

માર ભીંડો !—....પૂરા તેર હાથનું ચીભડું મને મળ્યું....અધધ....અને એનું ભી....પૂરા તેર હાથનું માનશો ? છેક પાટણથી હું તે ખાતો ખાતો આવ્યો અને હવે રહ્યું કેટલું ? ચૌદ હાથ જેટલું....આવી ગપ-તડાકા આપણા લોકસાહિત્યમાં છે.

māra bhīṁḍō !—....pūrā tēra hāthanuṁ cībhaḍuṁ manē maḷyuṁ....adhadha....anē ēnuṁ bhī....pūrā tēra hāthanuṁ mānaśō ? chēka pāṭaṇathī huṁ tē khātō khātō āvyō anē havē rahyuṁ kēṭaluṁ ? cauda hātha jēṭaluṁ....āvī gapa-taḍākā āpaṇā lōkasāhityamāṁ chē.

મર ગયે મર જાયંગે, દાટા રહેગા દામ;

mara gayē mara jāyaṁgē, dāṭā rahēgā dāma;

મર ગયે મર જયંગે, દાટા રહેગા દામ;

mara gayē mara jayaṁgē, dāṭā rahēgā dāma;